Στην εκπομπή «Μαμά θέλω τάμπλετ», στον 103,1 Θέμα Κρήτη, η Ροδούλα Καφτάκη μίλησε για ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για τη σύγχρονη οικογένεια: το οικογενειακό συμφωνητικό για τη χρήση των ηλεκτρονικών συσκευών.
Όπως ανέφερε, πρόκειται για ένα εργαλείο που, όταν χρησιμοποιείται σωστά, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά τους γονείς να οργανώσουν τη χρήση της τεχνολογίας και, παράλληλα, να βοηθήσει το παιδί να αποκτήσει μεγαλύτερη επίγνωση και αυτοέλεγχο.
Η κα Καφτάκη εξήγησε ότι το οικογενειακό συμφωνητικό μπορεί να μειώσει τις καθημερινές συγκρούσεις που δημιουργούνται γύρω από το κινητό, το tablet, την τηλεόραση ή τον υπολογιστή. Όταν οι κανόνες και τα όρια είναι γνωστά από πριν και δεν αλλάζουν καθημερινά ανάλογα με τις συνθήκες, το παιδί αισθάνεται μεγαλύτερη σταθερότητα και ασφάλεια, ενώ γνωρίζει τι ακριβώς το περιμένει.
Η σημασία της γραπτής συμφωνίας
Ένα βασικό στοιχείο που τόνισε η κα Καφτάκη είναι ότι το οικογενειακό συμφωνητικό δεν πρέπει να παραμένει μια απλή προφορική συμφωνία. Χρειάζεται να είναι γραπτό, ώστε όλοι να γνωρίζουν τι έχει συμφωνηθεί.
Όπως σημείωσε, μπορούν να συμμετέχουν όλα τα μέλη της οικογένειας και να υπογράφουν τη συμφωνία. Με αυτόν τον τρόπο οι κανόνες γίνονται οικογενειακή υπόθεση και η ψηφιακή ασφάλεια γίνεται μέρος της οικογενειακής κουλτούρας.
Το συμφωνητικό μπορεί να δημιουργηθεί από την ίδια την οικογένεια ή να χρησιμοποιηθεί ένα έτοιμο πρότυπο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της κάθε οικογένειας. Μπορείτε να κατεβάσετε το Οικογενειακό Συμφωνητικό από την σελίδα Safe Kids Project by Rodoula Kaftaki.
Οι κανόνες αποφασίζονται με τη συμμετοχή του παιδιού
Η κα Καφτάκη υπογράμμισε ότι το συμφωνητικό είναι σημαντικό να συζητείται μαζί με το παιδί. Η οικογένεια μπορεί να καθίσει και να συζητήσει ποιοι κανόνες χρειάζονται και ποια όρια θα ισχύουν.
Κάθε παιδί έχει διαφορετική ηλικία, πρόγραμμα, ανάγκες και δραστηριότητες. Επομένως, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, είναι χρήσιμο οι κανόνες να προσαρμόζονται στην καθημερινότητα και στις ανάγκες του καθενός.
Αυτό, όπως διευκρίνισε, δεν σημαίνει ότι το παιδί αποφασίζει τελικά για όλα. Την ευθύνη των τελικών ορίων την έχουν οι γονείς. Ωστόσο, η συμμετοχή του παιδιού στη διαδικασία είναι σημαντική, γιατί του δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσει γιατί υπάρχουν οι κανόνες και να τους αποδεχτεί ευκολότερα.
Πρώτα η θέληση των γονιών
Για την κα Καφτάκη, απαραίτητη προϋπόθεση είναι πρώτα απ’ όλα η θέληση των γονιών να θέσουν όρια. Αν οι γονείς είναι οι ίδιοι αμφιταλαντευόμενοι, είναι δύσκολο να εφαρμοστεί με συνέπεια οποιοσδήποτε κανόνας.
Χρειάζεται επίσης οι γονείς να έχουν ενημερωθεί για τη χρήση των οθονών και τις πιθανές επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης, ώστε να μπορούν να εξηγούν στο παιδί με επιχειρήματα γιατί η οικογένεια επιλέγει συγκεκριμένα όρια.
Η ενημέρωση βοηθά τον γονιό να μην παρουσιάζει τους κανόνες ως αυθαίρετη απαγόρευση, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για μια ισορροπημένη καθημερινότητα. Αν δεν έχετε ατράνταχτα επιχειρήματα που να πείθουν εσάς και το παιδί τότε διαβάστε το βιβλίο «Μαμά,θέλω Tablet» και θα αποκτήσετε την απαραίτητη γνώση και αποφασιστικότητα.
Πρώτα οι ανάγκες του παιδιού και μετά η οθόνη
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που ανέδειξε στην εκπομπή είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να οργανώνεται το ημερήσιο πρόγραμμα του παιδιού.
Όπως εξήγησε, το συνηθισμένο λάθος είναι να υπολογίζουμε πρώτα πόσο χρόνο θα περάσει το παιδί μπροστά στην οθόνη και στη συνέχεια να προσπαθούμε να χωρέσουμε όλες τις υπόλοιπες δραστηριότητες.
Η κα Καφτάκη προτείνει ακριβώς το αντίθετο: να ξεκινάμε από τις βασικές ανάγκες και υποχρεώσεις του παιδιού.
Στο πρόγραμμα θα πρέπει πρώτα να διασφαλιστεί ότι το παιδί θα έχει καθημερινά όσα χρειάζεται απαραιτήτως για σωματική και ψυχική υγεία: επαρκή ύπνο, αρκετό χρόνο για ήρεμα γεύματα, σωματική άσκηση, παιχνίδι, σχολική μελέτη, χρόνο με την οικογένεια και ελεύθερο χρόνο που να μην κάνουν τίποτα. Φυσικά θα πρέπει να προβλεφθούν και οι μετακινήσεις, τυχόν εξωσχολικές δραστηριότητες, οι βόλτες και η επαφή με φίλους και συνομηλίκους.
Μόνο αφού υπολογιστούν όλα αυτά, μπορεί να φανεί πόσος πραγματικά ελεύθερος χρόνος απομένει για τη χρήση των οθονών.
Όπως χαρακτηριστικά εξήγησε, όταν το πρόγραμμα αποτυπωθεί μπροστά μας, γίνεται πιο εύκολο να καταλάβουμε ότι ο διαθέσιμος χρόνος ενός παιδιού δεν είναι απεριόριστος. Αν η οθόνη καταλαμβάνει μεγάλο μέρος αυτού του χρόνου, τότε αναγκαστικά περιορίζονται άλλες σημαντικές δραστηριότητες. Από πού «κλέβει» το παιδί τον χρόνο που αφιερώνει στις ηλεκτρονικές συσκευές; Είναι αυτό προς όφελος του;
Διαφορετικοί κανόνες για κάθε συσκευή
Το οικογενειακό συμφωνητικό μπορεί να καθορίζει ξεχωριστά τον χρόνο χρήσης της τηλεόρασης, του κινητού, του tablet και του υπολογιστή. Πολύ σημαντικό επίσης είναι να θέσουμε κανόνες όχι μόνο στον χρόνο άλλα και στις εφαρμογές που επιτρέπεται να χρησιμοποιεί το παιδί. Όχι μόνο περιορισμένη ποσότητα άλλα και ποιότητα είναι αυτά που κάνουν την διαφορά.
Η κα Καφτάκη ανέφερε ότι κάθε οικογένεια χρειάζεται να αποφασίζει τους χρόνους αυτούς με βάση τις δικές της προτεραιότητες, αλλά και την ηλικία και την καθημερινότητα του παιδιού.
Παράλληλα, μπορούν είναι σημαντικό να υπάρχουν κόκκινες γραμμές για συγκεκριμένες στιγμές της ημέρας. Για παράδειγμα, η οικογένεια μπορεί να συμφωνήσει ότι κατά τη διάρκεια του φαγητού, πριν από τον ύπνο και την μελέτη ή μιας εξωσχολικής δραστηριότητας δεν χρησιμοποιούνται κινητά και άλλες ηλεκτρονικές συσκευές.
Ένα απλό «τρικ» για το τέλος του χρόνου οθόνης
Ένα από τα πρακτικά tips που μοιράστηκε η κα Καφτάκη στην εκπομπή αφορά τη στιγμή που τελειώνει ο συμφωνημένος χρόνος.
Αντί ο γονιός να επαναλαμβάνει συνεχώς «κλείσε το κινητό» ή «άσε το tablet», πρότεινε τη χρήση ενός ξυπνητηριού ή χρονομέτρου. Το παιδί γνωρίζει από πριν πόσο χρόνο έχει στη διάθεσή του και το χρονόμετρο σηματοδοτεί το τέλος.
Με αυτόν τον τρόπο, η υπενθύμιση δεν χρειάζεται να προέρχεται συνεχώς από τον γονιό. Το παιδί μαθαίνει σταδιακά να αναγνωρίζει το τέλος του χρόνου που έχει συμφωνηθεί και να αναλαμβάνει μεγαλύτερη ευθύνη για τη χρήση της συσκευής.
Το παράδειγμα των γονιών
Η κα Καφτάκη στάθηκε επίσης στη σημασία του γονεϊκού προτύπου. Όπως ανέφερε, δεν είναι εύκολο να ζητάμε από τα παιδιά να περιορίσουν τις οθόνες, όταν οι ίδιοι οι γονείς περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας μπροστά στο κινητό ή τον υπολογιστή.
Για αυτό, όπως υπογράμμισε, είναι σημαντικό η οικογένεια να έχει δραστηριότητες στον πραγματικό κόσμο: βόλτες, παιχνίδι, άθληση, συζήτηση, δημιουργικές δραστηριότητες και ποιοτικό χρόνο μαζί.
Στόχος, όπως εξήγησε, δεν είναι απλώς ένα παιδί που υπακούει σε έναν περιορισμό, αλλά ένα παιδί που σταδιακά μαθαίνει να διαχειρίζεται τον χρόνο του και να αναπτύσσει αυτοέλεγχο.
Το συμφωνητικό πρέπει να αλλάζει μαζί με το παιδί
Κλείνοντας, η κα Καφτάκη τόνισε ότι το οικογενειακό συμφωνητικό δεν είναι κάτι που δημιουργείται μία φορά και παραμένει ίδιο για πάντα.
Οι ανάγκες ενός παιδιού αλλάζουν, το πρόγραμμά του αλλάζει και μεγαλώνοντας αποκτά διαφορετικές ευθύνες και δυνατότητες. Για τον λόγο αυτό, το συμφωνητικό χρειάζεται να επανεξετάζεται και να προσαρμόζεται.
Όπως ανέφερε, μπορεί να προστίθενται ή να αφαιρούνται κανόνες και να τροποποιούνται οι χρόνοι, ανάλογα με τις νέες συνθήκες.
Το βασικό ζητούμενο είναι η οικογένεια να περάσει από τις καθημερινές διαπραγματεύσεις και τις συγκρούσεις σε ένα πλαίσιο σαφών, συμφωνημένων και κατανοητών κανόνων.
Μέσα από την εκπομπή «Μαμά θέλω τάμπλετ», η κα Καφτάκη παρουσίασε το οικογενειακό συμφωνητικό όχι ως μια ακόμη απαγόρευση, αλλά ως έναν τρόπο ώστε γονείς και παιδιά να συζητήσουν ανοιχτά για τη χρήση της τεχνολογίας, να οργανώσουν καλύτερα την καθημερινότητά τους και να δημιουργήσουν μια πιο ισορροπημένη σχέση με τις οθόνες.
Μπορείτε να ακούσετε ολόκληρη την συνέντευξη πατώντας εδώ.
Ακούστε όλα τα προηγούμενα επεισόδια της εκπομπής “Μαμά θέλω Tablet” με την Ροδούλα Καφτάκη στον Θέμα Κρήτης 103.1 πατώντας εδώ.
Η Ροδούλα Καφτάκη ειδικός ψηφιακής ασφάλειας, εκπαιδευτικός, συγγραφέας του βιβλίου «Μαμά,θέλω Tablet» και δημιουργός του Safe Kids Project (https://safekidsproject.gr/)
