Ο χρόνος που περνούν τα παιδιά μπροστά στις οθόνες αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις οικογένειες. Κινητά, tablets, βιντεοπαιχνίδια, streaming και social media έχουν ενταχθεί στην καθημερινότητα των παιδιών, δημιουργώντας συχνά εντάσεις και δυσκολίες στην οριοθέτηση.
Στο ζήτημα του χρόνου οθόνης αναφέρθηκε η κα. Ροδούλα Καφτάκη, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει μία απλή απάντηση στο ερώτημα «πόσο χρόνο πρέπει να περνά ένα παιδί μπροστά σε μία οθόνη;».
Όπως τόνισε, δεν έχει σημασία μόνο η ποσότητα του χρόνου, αλλά και το περιεχόμενο και ο τρόπος χρήσης της τεχνολογίας. Διαφορετική είναι η δημιουργική ή εκπαιδευτική χρήση και διαφορετική η πολύωρη ενασχόληση με social media, σύντομα βίντεο και βιντεοπαιχνίδια.
Από τον κανόνα 3-6-9-12 στις σημερινές συνθήκες
Η κα. Καφτάκη αναφέρθηκε στον γνωστό κανόνα 3-6-9-12, δημιουργήθηκε το 2008 από τον Γάλλο ψυχίατρο και ψυχαναλυτή Serge Tisseron και είχε ως στόχο να θέσει ηλικιακά όρια στην επαφή των παιδιών με την τεχνολογία.
Όπως εξήγησε, ο κανόνας προέβλεπε περιορισμό της οθόνης στις πολύ μικρές ηλικίες, αποφυγή προσωπικής χρήσης κινητού και tablet πριν από τα 6, ελεγχόμενη πρόσβαση στο διαδίκτυο πριν από τα 9 και αποφυγή χρήσης social media χωρίς καθοδήγηση πριν από τα 12.
Η κα. Καφτάκη τόνισε ότι ο κανόνας θεωρείται σήμερα από πολλούς δύσκολο να εφαρμοστεί, καθώς η πραγματικότητα έχει ξεπεράσει τις παλαιότερες οδηγίες. Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τις οθόνες σε ολοένα μικρότερες ηλικίες.
Χρόνια αργότερα η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συμβιβαζόμενη με τα νέα δεδομένα και την πραγματικότητα προτείνει ιδιαίτερα περιορισμένη χρήση οθόνης για μικρά παιδιά και καθόλου οθόνη για κάτω των 18 μηνών, ενώ όσο μεγαλώνει το παιδί δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα του περιεχομένου και στη θέσπιση συγκεκριμένων ορίων.
Η κα. Καφτάκη σημείωσε, ωστόσο, ότι προσωπικά συμφωνεί περισσότερο με τη φιλοσοφία του κανόνα 3-6-9-12 εφόσον ταυτόχρονα δοθεί έμφαση στην ποιότητα των εφαρμογών που χρησιμοποιούνται σε κάθε ηλικία.
«Η πραγματικότητα μας έχει ξεπεράσει»
Η κα. Καφτάκη εξέφρασε τον έντονο προβληματισμό της για την πολύ πρώιμη έκθεση των παιδιών στις οθόνες.
Όπως ανέφερε, πλέον βλέπουμε ακόμη και βρέφη να χρησιμοποιούν tablet ή άλλες συσκευές πριν ακόμη περπατήσουν, μπουσουλήσουν ή αναπτύξουν βασικές κινητικές και πνευματικές δεξιότητες.
Η ίδια τόνισε ότι η οθόνη δεν θα πρέπει να στερεί από το παιδί τις ευκαιρίες για κίνηση, παιχνίδι, κοινωνική αλληλεπίδραση και εξερεύνηση του πραγματικού κόσμου.
Για τον λόγο αυτό, η προσωπική της θέση είναι ότι, ειδικά για παιδιά κάτω των 6 ετών, όσο λιγότερη οθόνη τόσο περισσότερες ευκαιρίες ανάπτυξης.
Και ένα απλό παράδειγμα: η ζάχαρη
Για να γίνει πιο κατανοητή αυτή η λογική, μπορούμε να σκεφτούμε την οθόνη όπως τη ζάχαρη. Κάθε οικογένεια ακολουθεί την δική της πολιτική για την κατανάλωση γλυκών από το παιδί.
Δεν σημαίνει ότι ένα παιδί δεν πρέπει ποτέ να φάει ένα γλυκό. Σημαίνει όμως ότι δεν θα του δίναμε γλυκό κάθε φορά που βαριέται, δυσκολεύεται ή θέλει να απασχοληθεί.
Το ίδιο ισχύει και για την οθόνη.
Η κα. Καφτάκη υπογράμμισε ότι το εύκολο είναι να «παρκάρουμε» ένα παιδί μπροστά σε μία οθόνη. Το δύσκολο είναι να του προσφέρουμε παιχνίδι, κίνηση, επικοινωνία, όρια και πραγματικές εμπειρίες.
Πρώτα οι ανάγκες του παιδιού, μετά η οθόνη
Η κα. Καφτάκη πρότεινε στους γονείς να δημιουργήσουν μία λίστα με τις δραστηριότητες που χρειάζεται να έχει καθημερινά το παιδί στον πραγματικό κόσμο: παιχνίδι, κίνηση, επαφή με την οικογένεια, φίλους και δραστηριότητες εκτός σπιτιού.
Αφού καλυφθούν αυτές οι ανάγκες, τότε έρχεται ο ψηφιακός κόσμος.
Όπως χαρακτηριστικά υπογράμμισε, ο ψηφιακός κόσμος θα πρέπει να αποτελεί εξαίρεση και όχι το βασικό κομμάτι της καθημερινότητας.
Οι «κόκκινες γραμμές» της οικογένειας
Η κα. Καφτάκη τόνισε ότι δεν αρκεί μόνο ένα ημερήσιο χρονικό όριο. Χρειάζονται και συγκεκριμένες στιγμές κατά τις οποίες οι ηλεκτρονικές συσκευές δεν χρησιμοποιούνται.
Ως παραδείγματα ανέφερε το οικογενειακό τραπέζι, τις επισκέψεις και τις παρέες στο σπίτι, αλλά και τις οικογενειακές εξόδους.
Παράλληλα, ο χρόνος οθόνης δεν θα πρέπει να εμποδίζει βασικές ανάγκες του παιδιού, όπως ο ύπνος, το φαγητό, το παιχνίδι και η σωματική δραστηριότητα.
«Τα social media δεν είναι για παιδιά»
Αυστηρή ήταν η θέση της κα. Καφτάκη και για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά.
Όπως ανέφερε, έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι τα social media δεν αποτελούν έναν χώρο που απευθύνεται στα παιδιά και ότι, κατά την άποψή της, δεν έχουν κάτι ουσιαστικό να τους προσφέρουν.
Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι οι γονείς μπορούν να τα εξαιρέσουν εντελώς από το πλάνο χρόνου οθόνης των παιδιών.
Πώς μπορούν οι γονείς να βάλουν όρια
Η κα. Καφτάκη έδωσε και πρακτικές συμβουλές στους γονείς, προκειμένου ο χρόνος οθόνης να γίνει πιο ελεγχόμενος.
Όπως τόνισε, το πρώτο βήμα είναι η συνειδητή διαχείριση. Ο χρόνος οθόνης δεν θα πρέπει να αφήνεται ανεξέλεγκτος, αλλά να εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο ημερήσιο πλάνο.
Πρότεινε τη δημιουργία ενός οικογενειακού συμφωνητικού, στο οποίο θα καθορίζονται οι κανόνες χρήσης των ηλεκτρονικών συσκευών. Στον συνολικό χρόνο θα πρέπει να υπολογίζονται όλες οι συσκευές: κινητό, tablet, τηλεόραση, streaming, κονσόλες και βιντεοπαιχνίδια.
Το ξυπνητήρι ως σύμμαχος
Ένα ακόμη πρακτικό εργαλείο που πρότεινε η κα. Καφτάκη είναι η χρήση ενός απλού ξυπνητηριού ή χρονομέτρου.
Όπως εξήγησε, τα διαλείμματα είναι σημαντικά, καθώς το παιδί χρειάζεται να σηκώνεται από την οθόνη, να κινείται, να επικοινωνεί με τους ανθρώπους γύρω του και να επιστρέφει στο φυσικό περιβάλλον.
Το ξυπνητήρι μπορεί παράλληλα να λειτουργήσει ως ένας ουδέτερος ρυθμιστής, ώστε η ολοκλήρωση του χρόνου οθόνης να μη μετατρέπεται κάθε φορά σε σύγκρουση μεταξύ γονέα και παιδιού.
Η τεχνολογία ως μέρος της ζωής, όχι ως κέντρο της
Το βασικό μήνυμα της κα. Καφτάκη είναι ότι ο στόχος δεν είναι απλώς να μετρηθούν οι ώρες που ένα παιδί περνά μπροστά από μία οθόνη. Χρειάζεται να δημιουργηθεί μία διαφορετική ισορροπία, όπου η τεχνολογία θα αποτελεί ένα μέρος της καθημερινότητας και όχι το κεντρικό της στοιχείο.
«Είμαστε το σύνολο των καθημερινών μας συνηθειών. Όμως ένα παιδί είναι το σύνολο των επιλογών που κάνουμε εμείς για αυτό στην παιδική ηλικία.»
Μπορείτε να ακούσετε ολόκληρη την συνέντευξη πατώντας εδώ.
Ακούστε όλα τα προηγούμενα επεισόδια της εκπομπής “Μαμά θέλω Tablet” με την Ροδούλα Καφτάκη στον Θέμα Κρήτης 103.1 πατώντας εδώ.
Η Ροδούλα Καφτάκη ειδικός ψηφιακής ασφάλειας, εκπαιδευτικός, συγγραφέας του βιβλίου «Μαμά,θέλω Tablet» και δημιουργός του Safe Kids Project (https://safekidsproject.gr/)
