Δύο ημέρες μετά την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, στις 30 Οκτωβρίου 1940, ο Ιωάννης Μεταξάς κάλεσε τους ιδιοκτήτες και τους αρχισυντάκτες των αθηναϊκών εφημερίδων στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία», όπου είχε εγκατασταθεί το ελληνικό Γενικό Στρατηγείο. Στόχος του ήταν να τους ενημερώσει για το διπλωματικό παρασκήνιο που προηγήθηκε της απόρριψης του ιταλικού τελεσιγράφου, ζητώντας τους να κρατήσουν μυστικά όσα θα άκουγαν.
Ο τότε πρωθυπουργός εξήγησε ότι η απόφαση του «Όχι» δεν ήταν μια στιγμιαία αντίδραση, αλλά το αποτέλεσμα πολύμηνων διπλωματικών προσπαθειών και της προσπάθειας να αποφευχθεί ο πόλεμος χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η εθνική κυριαρχία. Όπως υποστήριξε, η ιταλική επίθεση ήταν προσχεδιασμένη, ενώ η κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία, τον Απρίλιο του 1939, είχε ήδη εντείνει τις ανησυχίες της Αθήνας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον τορπιλισμό του καταδρομικού «Έλλη» στην Τήνο, στις 15 Αυγούστου 1940. Αποκάλυψε ότι η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε από την πρώτη στιγμή πως πίσω από την επίθεση βρίσκονταν οι Ιταλοί, αλλά επέλεξε να μην ανακοινώσει αμέσως τα αποδεικτικά στοιχεία, επιδιώκοντας να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση.
Παράλληλα, περιέγραψε τις προσπάθειές του να εξασφαλίσει τη μεσολάβηση της ναζιστικής Γερμανίας για την αποτροπή μιας ιταλικής επίθεσης. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, το Βερολίνο δεν προσέφερε εγγυήσεις για την ασφάλεια της Ελλάδας, ενώ η προσχώρηση στον Άξονα φέρεται να συνδεόταν με εδαφικές παραχωρήσεις προς την Ιταλία και τη Βουλγαρία. Ο Μεταξάς εκτίμησε, επίσης, ότι μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε βρετανική επέμβαση στην Κρήτη και σε άλλα ελληνικά νησιά.
Στην ομιλία του αναφέρθηκε ακόμη στον κίνδυνο ενός νέου Εθνικού Διχασμού, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η υποχώρηση απέναντι στις δυνάμεις του Άξονα θα οδηγούσε σε βαθύτερη εσωτερική κρίση. Παρά τις δυσκολίες που προέβλεπε για την Ελλάδα, εμφανίστηκε βέβαιος ότι η Γερμανία δεν θα επικρατούσε τελικά στον πόλεμο.
Με ιδιαίτερη έμφαση, ο πρωθυπουργός περιέγραψε το νόημα της ελληνικής αντίστασης, λέγοντας: «Η Ελλάς δεν πολεμά για τη νίκη. Πολεμά για τη Δόξα. Και για την Τιμή της». Παραδέχθηκε, παράλληλα, ότι η απόφασή του να μην προχωρήσει νωρίτερα σε γενική επιστράτευση, παρά τις εισηγήσεις του Γενικού Επιτελείου, είχε ως αποτέλεσμα οι ελληνικές δυνάμεις να είναι αριθμητικά ασθενέστερες κατά τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης.
Κλείνοντας, ο Μεταξάς απευθύνθηκε στους δημοσιογράφους, ζητώντας τους να συμβάλουν στη διατήρηση του ηθικού του ελληνικού λαού και στην υποστήριξη του στρατού. Αναφέρθηκε, τέλος, στην προοπτική μιας μελλοντικής ελληνικής νίκης και στο ζήτημα των Δωδεκανήσων, τα οποία τότε βρίσκονταν υπό ιταλική κυριαρχία. Η στενογραφημένη καταγραφή της ομιλίας διακόπτεται ενώ ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Και κάτι άλλο. Τα Δωδεκάνησα προδικάζουν…». Η ενσωμάτωσή τους στην Ελλάδα θα πραγματοποιούνταν τελικά το 1947, με την εκχώρησή τους από την Ιταλία, και θα ολοκληρωνόταν επισήμως στις 7 Μαρτίου 1948.
Πηγή: Kathimerini.gr
