Από τη Νορβηγία και τις ΗΠΑ μέχρι τη Νέα Ζηλανδία: Τα μακελειά που συγκλόνισαν τον κόσμο την τελευταία 20ετία

Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη

Ένοπλες επιθέσεις σε σχολεία, συναυλιακούς χώρους, χώρους διασκέδασης και δημόσιες συγκεντρώσεις έχουν αφήσει πίσω τους χιλιάδες νεκρούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Από την επίθεση στο νησί Ουτόγια της Νορβηγίας μέχρι το μακελειό στο Κράιστσερτς και την πρόσφατη αιματηρή επίθεση στην Κρακοβία, η διεθνής κοινότητα έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με περιστατικά μαζικής βίας.

Η αιματηρή επίθεση στην κεντρική πλατεία της Κρακοβίας, στην Πολωνία, επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα των μαζικών επιθέσεων εναντίον πολιτών και της ασφάλειας σε δημόσιους χώρους. Έξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από τα πυρά του 24χρονου δράστη, ενώ άλλοι 15 τραυματίστηκαν. Λίγο αργότερα, οι αρχές εντόπισαν τρεις ακόμη νεκρούς, συγγενείς του, στην οικογενειακή του κατοικία. Ο δράστης πέθανε στο νοσοκομείο, μετά τον τραυματισμό του από αστυνομικά πυρά.

Το περιστατικό προστίθεται σε μια μακρά λίστα αιματηρών επιθέσεων που έχουν σημειωθεί διεθνώς τα τελευταία είκοσι χρόνια, με διαφορετικά κίνητρα, μεθόδους και αριθμό θυμάτων.

Οι επιθέσεις που σημάδεψαν την Ευρώπη

Μία από τις πιο φονικές επιθέσεις στην πρόσφατη ευρωπαϊκή ιστορία σημειώθηκε στις 22 Ιουλίου 2011 στη Νορβηγία. Ο Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ πραγματοποίησε βομβιστική επίθεση στο Όσλο και στη συνέχεια άνοιξε πυρ σε κατασκήνωση νέων στο νησί Ουτόγια. Συνολικά 77 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, στην πλειονότητά τους νέοι.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 13 Νοεμβρίου 2015, το Παρίσι συγκλονίστηκε από συντονισμένες τρομοκρατικές επιθέσεις σε εστιατόρια, δημόσιους χώρους και στο συναυλιακό κέντρο Bataclan. Ο απολογισμός έφτασε τους 130 νεκρούς.

Στις 14 Ιουλίου 2016, στη Νίκαια της Γαλλίας, φορτηγό έπεσε πάνω σε πλήθος ανθρώπων που παρακολουθούσαν τους εορτασμούς για την εθνική επέτειο της χώρας. Η επίθεση κόστισε τη ζωή σε 86 ανθρώπους.

Τον Μάιο του 2017, το Μάντσεστερ βυθίστηκε στο πένθος μετά τη βομβιστική επίθεση έξω από το Manchester Arena, στο τέλος συναυλίας της Ariana Grande. Είκοσι δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους παιδιά και έφηβοι.

Ιδιαίτερη θέση στην ευρωπαϊκή ιστορία των μαζικών επιθέσεων έχει και η επίθεση στο συναυλιακό κέντρο Crocus City Hall, κοντά στη Μόσχα, στις 22 Μαρτίου 2024. Ένοπλοι εισέβαλαν στον χώρο, άνοιξαν πυρ εναντίον των παρευρισκομένων και προκάλεσαν πυρκαγιά. Τουλάχιστον 145 άνθρωποι σκοτώθηκαν.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι επιθέσεις σε σχολεία και δημόσιους χώρους

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι μαζικές ένοπλες επιθέσεις αποτελούν ένα διαχρονικό ζήτημα δημόσιας ασφάλειας.

Στις 16 Απριλίου 2007, η επίθεση στο πανεπιστήμιο Virginia Tech άφησε πίσω της 32 νεκρούς, αποτελώντας μία από τις φονικότερες σχολικές επιθέσεις στην ιστορία της χώρας.

Στις 14 Δεκεμβρίου 2012, ένας ένοπλος εισέβαλε στο δημοτικό σχολείο Sandy Hook στο Κονέκτικατ. Είκοσι παιδιά και έξι ενήλικες δολοφονήθηκαν, προκαλώντας παγκόσμια συγκίνηση και αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για την οπλοκατοχή.

Το 2016, στο νυχτερινό κέντρο Pulse του Ορλάντο, 49 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε ένοπλη επίθεση που είχε ως στόχο την LGBTQ+ κοινότητα.

Έναν χρόνο αργότερα, την 1η Οκτωβρίου 2017, το Λας Βέγκας έγινε τόπος μιας από τις φονικότερες ένοπλες επιθέσεις στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία. Ένοπλος πυροβόλησε εναντίον χιλιάδων ανθρώπων που παρακολουθούσαν υπαίθρια μουσική συναυλία. Εξήντα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Το 2018, η επίθεση στο σχολείο Marjory Stoneman Douglas στη Φλόριντα κόστισε τη ζωή σε 17 ανθρώπους, ενώ το 2019, στο Ελ Πάσο του Τέξας, 23 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε επίθεση σε κατάστημα Walmart, με ρατσιστικό κίνητρο.

Ακόμη μία τραγωδία σημειώθηκε στις 24 Μαΐου 2022, στο δημοτικό σχολείο Robb Elementary, στην πόλη Ουβάλντε του Τέξας. Είκοσι ένα άνθρωποι σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους 19 παιδιά.

Τον Οκτώβριο του 2023, στο Λιούιστον του Μέιν, 18 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε επιθέσεις σε αίθουσα μπόουλινγκ και εστιατόριο.

Μακελειά στην Ασία και την Αφρική

Στις 26 Νοεμβρίου 2008, η ινδική πόλη Μουμπάι δέχθηκε συντονισμένες τρομοκρατικές επιθέσεις σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, σιδηροδρομικό σταθμό και άλλα σημεία. Ο απολογισμός έφτασε τους 166 νεκρούς.

Στο Πακιστάν, στις 16 Δεκεμβρίου 2014, μέλη των Ταλιμπάν επιτέθηκαν σε σχολείο στην πόλη Πεσαβάρ, σκοτώνοντας 149 ανθρώπους, στην πλειονότητά τους μαθητές.

Τον Απρίλιο του 2015, στην Κένυα, ένοπλοι της οργάνωσης Αλ Σαμπάμπ εισέβαλαν στο πανεπιστήμιο της Γκαρίσα και σκότωσαν 148 ανθρώπους, κυρίως φοιτητές.

Στη Σρι Λάνκα, στις 21 Απριλίου 2019, πραγματοποιήθηκαν συντονισμένες βομβιστικές επιθέσεις σε εκκλησίες και ξενοδοχεία, κατά τη διάρκεια των εορτασμών του Πάσχα. Περισσότεροι από 250 άνθρωποι σκοτώθηκαν.

Στην Ταϊλάνδη, στις 6 Οκτωβρίου 2022, ένας πρώην αστυνομικός επιτέθηκε σε παιδικό σταθμό στην επαρχία Νονγκ Μπουα Λάμπου. Τριάντα έξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, μεταξύ των οποίων 24 παιδιά.

Στην Αφρική, οι μαζικές δολοφονίες έχουν συνδεθεί σε πολλές περιπτώσεις με τρομοκρατικές οργανώσεις και ένοπλες συγκρούσεις. Το 2013, η επίθεση στο εμπορικό κέντρο Westgate στο Ναϊρόμπι της Κένυας είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 67 ανθρώπων. Το 2017, η βομβιστική επίθεση στο Μογκαντίσου της Σομαλίας προκάλεσε εκατοντάδες θανάτους.

Η επίθεση στο Κράιστσερτς και η τρομοκρατία με ακροδεξιά κίνητρα

Στις 15 Μαρτίου 2019, η Νέα Ζηλανδία συγκλονίστηκε από την επίθεση σε δύο μουσουλμανικά τεμένη στην πόλη Κράιστσερτς. Ο δράστης σκότωσε 51 ανθρώπους κατά τη διάρκεια της προσευχής. Η επίθεση είχε ρατσιστικό και ακροδεξιό υπόβαθρο και αποτέλεσε μία από τις φονικότερες τρομοκρατικές επιθέσεις στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.

Στις 7 Οκτωβρίου 2023, η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περίπου 1.200 ανθρώπων, σύμφωνα με τον αναθεωρημένο απολογισμό των ισραηλινών αρχών. Ανάμεσα στα σημεία που δέχθηκαν επίθεση ήταν και το μουσικό φεστιβάλ Nova.

Υπάρχει κοινό μοτίβο;

Παρά τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των περιστατικών, η διεθνής εμπειρία αναδεικνύει ορισμένα επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά: επιθέσεις σε χώρους συγκέντρωσης πολιτών, δράστες που σε αρκετές περιπτώσεις ενεργούν μόνοι, ιδεολογικά ή προσωπικά κίνητρα, αλλά και περιπτώσεις στις οποίες υπήρχαν προηγούμενες ενδείξεις που δεν αξιολογήθηκαν εγκαίρως.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία επιστημονικής έρευνας του Rockefeller Institute of Government. Σύμφωνα με τη διεθνή καταγραφή του για την περίοδο 2000–2025, εντοπίστηκαν 99 δημόσιες μαζικές ένοπλες επιθέσεις σε 73 χώρες εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών, με 804 νεκρούς και 665 τραυματίες από πυροβολισμούς. Η έρευνα κατέγραψε 35 περιστατικά την περίοδο 2000–2012 και 64 την περίοδο 2013–2025.

Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί αφορούν συγκεκριμένο δείγμα χωρών και συγκεκριμένο ορισμό της μαζικής ένοπλης επίθεσης. Δεν περιλαμβάνουν όλες τις τρομοκρατικές επιθέσεις, τις οικογενειακές δολοφονίες ή τις σφαγές σε εμπόλεμες ζώνες.

Η νέα τραγωδία στην Κρακοβία επαναφέρει, επομένως, ένα δύσκολο ερώτημα για τις κοινωνίες και τις αρχές ασφαλείας: πώς μπορούν να εντοπίζονται έγκαιρα οι κίνδυνοι και να αποτρέπονται επιθέσεις που μέσα σε λίγα λεπτά μπορούν να μετατρέψουν έναν χώρο καθημερινής ζωής σε τόπο μαζικής τραγωδίας;