Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Μια ιδιαίτερα οργανωμένη υπόθεση φοροδιαφυγής αποκαλύφθηκε στη Θεσσαλονίκη, με τις αρχές να φέρνουν στο φως ένα σύστημα δημιουργίας εταιρειών μέσω «αχυρανθρώπων». Πρόκειται για μια πρακτική κατά την οποία επιχειρήσεις άλλαζαν διαρκώς εταιρική ταυτότητα και ΑΦΜ, συσσωρεύοντας χρέη προς την εφορία και τον ΕΦΚΑ, ενώ συνέχιζαν να λειτουργούν κανονικά στον ίδιο επαγγελματικό χώρο.
Πώς στήνεται, όμως, ένας τέτοιος μηχανισμός; Ποιος είναι ο ρόλος των λογιστών και πώς μπορεί να εντοπιστεί εγκαίρως μια τέτοια δραστηριότητα; Σε αυτά τα ερωτήματα απάντησε στο «Θέμα Κρήτης» ο πρόεδρος των Αδειούχων Λογιστών Χανίων, Γιώργος Μπαρκούρας.
Πώς λειτουργούσε το κύκλωμα με τους «αχυρανθρώπους»
Ένα οργανωμένο σύστημα φοροδιαφυγής, με τη χρήση λεγόμενων «αχυρανθρώπων» και τη διαρκή εναλλαγή εταιρικών σχημάτων, φέρεται να είχε στηθεί στη Θεσσαλονίκη. Όπως εξήγησε ο κ. Μπαρκούρας, βασικός μηχανισμός του κυκλώματος ήταν η δημιουργία εταιρειών στο όνομα τρίτων προσώπων. Οι εταιρείες αναλάμβαναν τη λειτουργία επιχειρήσεων, συσσώρευαν οφειλές προς την εφορία και τον ΕΦΚΑ και στη συνέχεια εγκατέλειπαν τη δραστηριότητά τους, χωρίς ουσιαστικά να διακόπτεται η λειτουργία της επιχείρησης.
Σύμφωνα με όσα περιέγραψε, ως διαχειριστές ή ιδιοκτήτες των εταιρειών εμφανίζονταν άνθρωποι που βρίσκονταν σε ιδιαίτερα δύσκολη οικονομική ή προσωπική κατάσταση, ακόμη και άνεργοι ή ασθενείς. Φέρονται να λάμβαναν ένα χρηματικό ποσό, ενδεικτικά περίπου 500 ευρώ τον μήνα, προκειμένου να παραχωρήσουν τα στοιχεία τους και να εμφανίζονται ως υπεύθυνοι επιχειρήσεων, χωρίς να έχουν πραγματική συμμετοχή στη λειτουργία τους. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, παραχωρούσαν εξουσιοδοτήσεις σε τρίτα πρόσωπα, τα οποία αναλάμβαναν ουσιαστικά τη διαχείριση.
Ίδια επιχείρηση, διαφορετικό ΑΦΜ
Η μεθοδολογία, όπως ανέλυσε ο πρόεδρος των Αδειούχων Λογιστών Χανίων, βασιζόταν στη διαρκή αλλαγή εταιρικής ταυτότητας. Για παράδειγμα, ένας επαγγελματικός χώρος, όπως μια καφετέρια, μπορούσε να συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά, αλλά κάθε έξι μήνες ή έναν χρόνο να περνά σε μια νέα εταιρεία, με διαφορετικό ΑΦΜ και διαφορετικό εμφανιζόμενο διαχειριστή.
Η προηγούμενη εταιρεία άφηνε πίσω της συσσωρευμένα χρέη προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ, ενώ η επόμενη αναλάμβανε τη δραστηριότητα στον ίδιο ακριβώς χώρο. Με αυτόν τον τρόπο, η επιχείρηση συνέχιζε να λειτουργεί, ενώ οι οφειλές παρέμεναν στις εταιρείες που εγκαταλείπονταν.
Οι ευθύνες των λογιστών και τα σημάδια που πρέπει να κινητοποιούν τις αρχές
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στον ρόλο των λογιστών. Όπως επισήμανε ο κ. Μπαρκούρας, οι επαγγελματίες του κλάδου έχουν υποχρέωση να εφαρμόζουν διαδικασίες δέουσας επιμέλειας και να γνωρίζουν με ποιον πραγματικά συνεργάζονται. Η προσωπική επαφή με τον πελάτη και ο έλεγχος των στοιχείων του αποτελούν βασικά εργαλεία για την αποφυγή τέτοιων φαινομένων.
Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες αλλαγές εταιρειών στον ίδιο επαγγελματικό χώρο, τα διαδοχικά κλεισίματα επιχειρήσεων και η συσσώρευση οφειλών αποτελούν ενδείξεις που θα πρέπει να προκαλούν περαιτέρω έλεγχο. Την ίδια στιγμή, τίθενται ερωτήματα για το κατά πόσο οι εμπλεκόμενοι λογιστές διέθεταν τις απαραίτητες επαγγελματικές άδειες και τηρούσαν τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Η ψηφιοποίηση και τα κενά στους ελεγκτικούς μηχανισμούς
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και η αποτελεσματικότητα των ηλεκτρονικών συστημάτων ελέγχου. Παρά την ψηφιοποίηση των φορολογικών υπηρεσιών, ο κ. Μπαρκούρας εξέφρασε προβληματισμούς για το κατά πόσο υπάρχουν επαρκείς μηχανισμοί που μπορούν να εντοπίζουν εγκαίρως τέτοιου είδους επαναλαμβανόμενα μοτίβα.
Όπως υποστήριξε, η ψηφιακή μετάβαση προχωρά με γρήγορους ρυθμούς, χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί πάντοτε οι απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας. Στο ίδιο πλαίσιο, εξέφρασε ανησυχίες για την κεντροποίηση των υπηρεσιών των ΔΟΥ και την απομάκρυνση των φορολογικών αρχών από την τοπική κοινωνία και τους επαγγελματίες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η απουσία προσωπικής επαφής ενδέχεται να δυσκολεύει τον εντοπισμό ύποπτων δραστηριοτήτων. Αντίθετα, ένας έμπειρος υπάλληλος που γνωρίζει την τοπική αγορά θα μπορούσε ευκολότερα να παρατηρήσει ότι στον ίδιο επαγγελματικό χώρο εμφανίζονται διαδοχικά διαφορετικές εταιρείες, με διαφορετικούς διαχειριστές.
Ανάγκη διαβούλευσης με τους επαγγελματικούς φορείς
Τέλος, ο κ. Μπαρκούρας υπογράμμισε την ανάγκη ουσιαστικότερης διαβούλευσης της Πολιτείας με τους επαγγελματικούς φορείς και τους επιστήμονες του κλάδου πριν από την ψήφιση νέων νομοθετικών ρυθμίσεων. Όπως επισημαίνει, η εμπειρία των επαγγελματιών που έρχονται καθημερινά σε επαφή με τις φορολογικές διαδικασίες μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση αποτελεσματικότερων κανόνων.
Το βασικό ζητούμενο, όπως προκύπτει από τη συζήτηση, είναι η ψηφιοποίηση και η απλοποίηση των διαδικασιών να συνοδεύονται από ουσιαστικούς ελέγχους, ώστε να περιορίζονται τα περιθώρια εκμετάλλευσης του φορολογικού συστήματος.
