Σε προχωρημένο στάδιο βρίσκονται οι συζητήσεις για τη δημιουργία των λεγόμενων return hubs στη Ρουάντα, με τις πέντε ευρωπαϊκές χώρες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία να διαπραγματεύονται με την κυβέρνηση της αφρικανικής χώρας τους όρους λειτουργίας, φιλοξενίας και υποστήριξης των μεταναστών που θα μεταφέρονται εκεί.
Το σχέδιο προβλέπει την πιλοτική λειτουργία μιας δομής για περίπου δύο χρόνια, με δυναμικότητα έως 100 άτομα σε κάθε χρονική στιγμή. Οι συνομιλίες αφορούν τόσο το οικονομικό σκέλος όσο και την οργάνωση των εγκαταστάσεων, με στόχο η συμφωνία να έχει ολοκληρωθεί στις αρχές του 2027.
Σύμφωνα με πληροφορίες από ανώτατες πηγές του υπουργείου, στο επίκεντρο βρίσκεται η διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα εξασφαλίζει τη διαμονή και την υποστήριξη των μεταφερόμενων, αλλά και την πρόσβασή τους σε προγράμματα ένταξης. Για τον σκοπό αυτό εξετάζεται, μεταξύ άλλων, η αξιοποίηση ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Η συνεργασία με τη Ρουάντα δεν περιορίζεται αποκλειστικά στο μεταναστευτικό. Στις προτάσεις που συζητούνται περιλαμβάνεται και η χορήγηση υποτροφιών σε μαθητές με υψηλές επιδόσεις από τη χώρα, ώστε να πραγματοποιήσουν σπουδές σε αγγλόφωνα προγράμματα ελληνικών πανεπιστημίων. Η πρωτοβουλία συνδέεται με την προσπάθεια της Ρουάντας να αναπτύξει ισχυρότερους δεσμούς με ευρωπαϊκές χώρες.
Ποιοι προβλέπεται να μεταφέρονται
Στα return hubs θα οδηγούνται αποκλειστικά άτομα από τρίτες χώρες που βρίσκονται χωρίς νόμιμο καθεστώς παραμονής σε κάποιο από τα πέντε συμμετέχοντα κράτη και έχουν ήδη σε βάρος τους εκτελεστή απόφαση επιστροφής ή απομάκρυνσης.
Δεν προβλέπεται να μεταφέρονται αιτούντες ή δικαιούχοι διεθνούς προστασίας, άτομα που διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής, καθώς και ασυνόδευτα παιδιά.
Για κάθε περίπτωση θα προηγείται ξεχωριστός έλεγχος και αξιολόγηση, ενώ οι διαδικασίες θα πρέπει να ακολουθούν το ευρωπαϊκό και διεθνές νομικό πλαίσιο. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και στην απαγόρευση επαναπροώθησης ανθρώπων σε περιοχές όπου κινδυνεύουν.
Η διαδικασία υποδοχής και η δυνατότητα παραμονής
Κατά την άφιξή τους στη ΡουάνΤ, οι μετανάστες θα αποκτούν άδεια διαμονής και θα φιλοξενούνται αρχικά σε ανοιχτή δομή υποδοχής. Εκεί θα παρέχονται στέγη, τροφή και συνθήκες υγιεινής, μέχρι να προχωρήσει η μετακίνησή τους σε χώρους μακρόχρονης διαμονής.
Στη συνέχεια, θα μπορούν είτε να παραμείνουν στη χώρα και να επιχειρήσουν να ενταχθούν στην κοινωνία είτε να επιλέξουν διαφορετική πορεία. Για όσους παραμείνουν προβλέπεται πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, κατοικία, εκπαίδευση, επαγγελματική εκπαίδευση και εργασία, με σκοπό να αποκτήσουν σταδιακά οικονομική ανεξαρτησία.
Όσοι δεν επιθυμούν να εγκατασταθούν στη Ρουάντα θα έχουν τη δυνατότητα να φύγουν οικειοθελώς, είτε προς τη χώρα καταγωγής τους είτε προς άλλο κράτος στο οποίο μπορούν να εισέλθουν νόμιμα. Στην περίπτωση επιστροφής στην πατρίδα τους, θα μπορούν να αξιοποιούν προγράμματα υποστήριξης για την επανένταξή τους.
Πώς θα καλυφθούν τα έξοδα και ποιοι οργανισμοί θα συμμετέχουν
Τη χρηματοδότηση της λειτουργίας των δομών, μαζί με τις εγκαταστάσεις και τα προγράμματα κατάρτισης, αναλαμβάνουν τα πέντε κράτη που συμμετέχουν στο εγχείρημα. Το ακριβές ύψος των δαπανών αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ενώ εξετάζεται η χρήση υφιστάμενων υποδομών ώστε να μειωθεί το κόστος μέσω κοινής διαχείρισης.
Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για δράσεις που αφορούν την ένταξη και την υποστήριξη των μεταναστών.
Στο εγχείρημα ενδέχεται να συνδράμουν και διεθνείς οργανισμοί. Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) εξετάζει, κατόπιν αιτήματος της Ρουάντας, τη συμμετοχή του στην υποδοχή, την παροχή βοήθειας, την ένταξη και την οικειοθελή επιστροφή των μεταφερόμενων, εφόσον εξασφαλιστούν οι αναγκαίες προϋποθέσεις.
Την ίδια ώρα, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες βρίσκεται σε επαφή με τις πέντε χώρες, παρέχοντας συμβουλές για τη συμβατότητα του σχεδιασμού με το προσφυγικό δίκαιο και τις διεθνείς εγγυήσεις προστασίας.
Στο προβλεπόμενο πλαίσιο περιλαμβάνεται, επίσης, ανεξάρτητος μηχανισμός εποπτείας, ο οποίος θα παρακολουθεί την εφαρμογή της συμφωνίας και θα συντάσσει εκθέσεις. Παράλληλα, όσοι μεταφέρονται θα εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα προσφυγής στη δικαιοσύνη και πρόσβασης σε νομική εκπροσώπηση, με όρους αντίστοιχους εκείνων που ισχύουν για τους νόμιμους κατοίκους της Ρουάντας.
Οι νομικές προϋποθέσεις και οι πιθανές προσφυγές
Οι συμμετέχουσες χώρες εκτιμούν ότι η πρωτοβουλία μπορεί να στηριχθεί στον νέο ευρωπαϊκό Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος προβλέπει τη δυνατότητα συμφωνιών με τρίτες χώρες για τη δημιουργία αντίστοιχων δομών. Υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή του σχεδίου μπορεί να γίνει χωρίς παραβίαση του ευρωπαϊκού ή διεθνούς δικαίου.
Ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι ενδέχεται να υπάρξουν νομικές αμφισβητήσεις, τόσο σε εθνικά δικαστήρια όσο και σε διεθνές επίπεδο, αλλά και αποφάσεις που θα δυσκολέψουν την υλοποίηση. Για τον λόγο αυτό βρίσκονται σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιδιώκοντας να διαμορφωθούν σαφείς νομικές εγγυήσεις πριν από την έναρξη λειτουργίας.
Η διετής πιλοτική εφαρμογή αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο στάδιο αξιολόγησης, προκειμένου να διαπιστωθεί αν το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει όπως έχει σχεδιαστεί.
Οι χώρες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία υποστηρίζουν ότι η προστασία των δικαιωμάτων θα βρίσκεται στον πυρήνα της διαδικασίας. Οι μεταφορές δεν θα πραγματοποιούνται όταν υπάρχει κίνδυνος απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, ενώ θα τηρείται απαρέγκλιτα η αρχή της μη επαναπροώθησης.
Τέλος, το εγχείρημα παρουσιάζεται από τις πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διαχείριση του μεταναστευτικού, με στόχο τον περιορισμό των παράτυπων και επικίνδυνων διαδρομών προς την Ευρώπη. Όπως υποστηρίζουν, η πρωτοβουλία δεν αποσκοπεί στη μεταφορά ευθυνών σε τρίτες χώρες, αλλά στη δημιουργία συνεργασιών που θα συνδυάζουν τη διαχείριση των επιστροφών, την αναπτυξιακή βοήθεια και την αντιμετώπιση των αιτιών της παράτυπης μετανάστευσης.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ















