Μόλις 17 λεπτά μεσολάβησαν από τη στιγμή που δόθηκε εντολή σε τρένο υψηλής ταχύτητας AVE να συνεχίσει την πορεία του μέχρι τη σύγκρουσή του με ακινητοποιημένο συρμό της Iryo, στην περιοχή του Τολέδο στην Ισπανία. Η τραγωδία, με τουλάχιστον 68 νεκρούς σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, φέρνει στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για τις αποφάσεις που ελήφθησαν μετά από βλάβη στο σύστημα ασφαλείας.
Όλα ξεκίνησαν περίπου στις 8:30 το πρωί, όταν παρουσιάστηκε πρόβλημα στο σύστημα σηματοδότησης και ελέγχου LZB, το οποίο χρησιμοποιείται στο ισπανικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας. Η βλάβη, που αποδίδεται σε πρόβλημα επικοινωνίας μεταξύ υπολογιστών, ενεργοποίησε τους μηχανισμούς ασφαλείας και οδήγησε στην αυτόματη ακινητοποίηση έξι τρένων, τριών σε κάθε κατεύθυνση. Μέχρι εκείνο το σημείο, σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε, το σύστημα είχε λειτουργήσει όπως προβλεπόταν.
Το κρίσιμο σημείο ήρθε στις 8:36, όταν η διαχείριση της κυκλοφορίας πέρασε στους χειριστές του κέντρου ελέγχου και δόθηκε εντολή στους συρμούς να συνεχίσουν την πορεία τους «κανονικά». Ωστόσο, το τρένο της Iryo παρέμενε ακινητοποιημένο εξαιτίας τεχνικού προβλήματος. Ο μηχανοδηγός του είχε ήδη ενημερώσει ότι αδυνατούσε να το επανεκκινήσει, ενώ, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η θέση του συρμού εμφανιζόταν στην οθόνη του χειριστή και υπήρχε κόκκινη ένδειξη που απαγόρευε τη διέλευση από το συγκεκριμένο τμήμα.
Παρά τα δεδομένα αυτά, το AVE έλαβε άδεια να συνεχίσει την πορεία του. Μάλιστα, άλλος μηχανοδηγός, στον οποίο είχε δοθεί αντίστοιχη εντολή, φέρεται να επισήμανε στο κέντρο ελέγχου ότι, σε περίπτωση απενεργοποίησης του συστήματος ασφαλείας, τα τρένα θα έπρεπε να κινούνται με ιδιαίτερη προσοχή και με ταχύτητα που δεν θα ξεπερνούσε τα 40 χιλιόμετρα την ώρα, ώστε να μπορούν να σταματήσουν εάν εντόπιζαν εμπόδιο. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, η προειδοποίηση αυτή δεν μεταφέρθηκε στον μηχανοδηγό του AVE.
Από τις 8:36 έως τις 8:53, ο συρμός διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα, προτού φτάσει στο ακινητοποιημένο τρένο. Στο συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου επιτρέπονται ταχύτητες έως και 200 χιλιόμετρα την ώρα, ωστόσο η ακριβής ταχύτητα κατά τη στιγμή της σύγκρουσης δεν είχε ακόμη προσδιοριστεί.
Ερωτήματα προκαλεί και το γεγονός ότι στο κέντρο ελέγχου βρίσκονταν, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, τόσο βοηθός χειριστή όσο και προϊστάμενος, χωρίς να δοθεί εντολή στο AVE να σταματήσει ή να μειώσει ταχύτητα. Ο υπουργός Μεταφορών χαρακτήρισε τις συνθήκες του δυστυχήματος «ανεξήγητες», τονίζοντας ότι μια τέτοια σύγκρουση θεωρείται εξαιρετικά απίθανη στο ισπανικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας, λόγω των πολλαπλών μηχανισμών ασφαλείας.
Οι ηχογραφημένες επικοινωνίες ανάμεσα στο κέντρο ελέγχου και τους μηχανοδηγούς, καθώς και οι εντολές που δόθηκαν εκείνα τα κρίσιμα λεπτά, αποτελούν πλέον βασικό υλικό της έρευνας. Οι αρχές εξετάζουν τις συνθήκες υπό τις οποίες επιτράπηκε η συνέχιση της κυκλοφορίας μετά την τεχνική βλάβη, χωρίς να έχει αποδοθεί μέχρι στιγμής οριστική ευθύνη.
