Η ψυχική υγεία στην ψηφιακή εποχή βρέθηκε στο επίκεντρο της εκπομπής «Μαμά,θέλω Τάμπλετ» με την Ροδούλα Καφτάκη με αφορμή μια ιδιαίτερα επίκαιρη συζήτηση για τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τις επιπτώσεις τους σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες.
Καλεσμένος ήταν ο ψυχολόγος Αριστείδης Λορένζος, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Συμβουλευτική και στον Επαγγελματικό Προσανατολισμό, ο οποίος στο παρελθόν έχει διατελέσει Aκαδημαϊκός Yπότροφος- Ψυχολόγος στη Moνάδα Εφηβικής Υγείας της Β’ Παιδιατρικής Παν/μιακής Κλινικής του Νοσοκομείου Παίδων «Π. και Α. Κυριακού». Στη διάρκεια της συνέντευξης αναλύθηκαν ζητήματα που απασχολούν γονείς και εκπαιδευτικούς, όπως η επίδραση των social media στην ψυχική υγεία, η ευαλωτότητα των εφήβων και ο τρόπος ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας.
Τι σημαίνει πραγματικά ψυχική υγεία;
Με αφετηρία τον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η Ροδούλα Καφτάκη επισήμανε ότι η ψυχική υγεία δεν είναι απλώς η απουσία ψυχικής ασθένειας, αλλά μια κατάσταση ευεξίας που επιτρέπει στο άτομο να διαχειρίζεται τις δυσκολίες της ζωής, να αξιοποιεί τις δυνατότητές του και να συμμετέχει ενεργά στην κοινωνία. Ο κ. Λορένζος υπογράμμισε ότι η ψυχική ευεξία, η προσαρμοστικότητα και η ψυχική ανθεκτικότητα αποτελούν βασικά στοιχεία της σύγχρονης υγείας.
Η νέα πραγματικότητα των social media
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Όπως τόνισε ο ψυχολόγος, δεν χρειάζεται να τα απορρίψουμε, αλλά να μάθουμε να τα χρησιμοποιούμε με ισορροπία. Παρά τα σημαντικά οφέλη τους στην επικοινωνία, την ενημέρωση και τη γνώση, απαιτούν υπεύθυνη χρήση και ανάπτυξη ψηφιακής παιδείας.
Η υπερβολική ενασχόληση με τα social media μπορεί να απομακρύνει τους ανθρώπους από την πραγματική ζωή και να ενισχύσει την κοινωνική σύγκριση. Οι περισσότεροι χρήστες προβάλλουν μόνο τις ευχάριστες στιγμές της ζωής τους, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση μιας διαρκούς ευτυχίας. Όπως σημείωσε ο κ. Λορένζος, πίσω από κάθε δημοσίευση υπάρχει μια πραγματικότητα που συνήθως δεν φαίνεται.
Γιατί οι έφηβοι είναι πιο ευάλωτοι
Η εφηβεία είναι μια περίοδος διαμόρφωσης της ταυτότητας, κατά την οποία η αποδοχή των άλλων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα likes, οι προβολές και τα σχόλια μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε μέτρο αυτοεκτίμησης, ενώ η έλλειψη ανταπόκρισης συχνά βιώνεται ως
προσωπική απόρριψη. Παράλληλα, η συνεχής σύγκριση με εξιδανικευμένες εικόνες ζωής ενισχύει την ανασφάλεια και μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και μη ρεαλιστικές προσδοκίες.
Γιατί οι νέοι αισθάνονται πιο δυστυχισμένοι
Σύμφωνα με τον Αριστείδη Λορένζο, δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος για την έλλειψη ευτυχίας. Η διαρκής αναζήτηση επιβεβαίωσης μέσω των social media, η σύγκριση με τους άλλους και οι άμεσες «ανταμοιβές» των likes δημιουργούν έναν μηχανισμό που ενισχύει την εξάρτηση από την ψηφιακή αποδοχή και επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον κυβερνοεκφοβισμό, ο οποίος μπορεί να προκαλέσει άγχος, φόβο, απομόνωση και σοβαρή ψυχολογική επιβάρυνση. Παράλληλα, τονίστηκε ότι, παρότι οι νέοι έχουν εκατοντάδες διαδικτυακούς φίλους, συχνά βιώνουν έντονη μοναξιά, καθώς οι ουσιαστικές σχέσεις χτίζονται μέσα από την εμπιστοσύνη και την προσωπική επαφή.
Οι νέοι φόβοι της ψηφιακής εποχής
Η συζήτηση ανέδειξε φαινόμενα όπως το FOMO- Fear Of Missing Out (φόβος ότι θα χάσουμε κάτι σημαντικό), η εξάρτηση από το κινητό (Nomophobia, No mobile phone phobia) και το άγχος διατήρησης μιας ελκυστικής διαδικτυακής εικόνας. Πολλοί έφηβοι αισθάνονται την πίεση
να παραμένουν συνεχώς ενεργοί στα κοινωνικά δίκτυα ή να συμμετέχουν σε διαδικτυακές τάσεις, προκειμένου να νιώθουν ότι ανήκουν σε μια μεγάλη ψηφιακή κοινότητα.
Η σημασία της ψυχική ανθεκτικότητας
Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες και να προσαρμοζόμαστε στις αλλαγές. Δεν είναι έμφυτη, αλλά καλλιεργείται μέσα από τις εμπειρίες και τη σχέση του παιδιού με τους σημαντικούς ενήλικες. Ο κ. Λορένζος τόνισε ότι η ψυχική ανθεκτικότητα ξεκινάει από το σπίτι. Δεν διδάσκεται με συμβουλές αλλά με το παράδειγμα των ενηλίκων. Ο ψυχολόγος υπογράμμισε ότι οι γονείς μπορούν να την ενισχύσουν όταν ακούν τα παιδιά χωρίς να τα κρίνουν, ενθαρρύνουν την προσπάθεια, επιτρέπουν τα λάθη, καλλιεργούν την αυτονομία και προσφέρουν αγάπη χωρίς όρους. Η υπερπροστασία, αντίθετα, στερεί από τα παιδιά πολύτιμες εμπειρίες που τα βοηθούν να ωριμάσουν. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί αποτελούν πρότυπα για τα παιδιά και η δική τους σχέση με τις οθόνες επηρεάζει σημαντικά τη συμπεριφορά των νέων. Η ουσιαστική επικοινωνία, η βλεμματική επαφή, ο ποιοτικός
χρόνος και η σωστή διαχείριση των συναισθημάτων αποτελούν τα σημαντικότερα εφόδια απέναντι στην υπερβολική χρήση των social media.
Η ψυχική υγεία χρειάζεται φροντίδα
Η Ροδούλα Καφτάκη τόνισε ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι κάτι με το οποίο γεννιόμαστε, αλλά κάτι που χτίζεται μέσα από τις εμπειρίες, τις σχέσεις και τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να αντιμετωπίζουμε τα εμπόδια. Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή πραγματικότητα επηρεάζει έντονα την καθημερινότητα των παιδιών, η καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων, η επικοινωνία και η στήριξη από την οικογένεια αποτελούν σημαντικά εφόδια για το μέλλον τους.
Κλείνοντας τη συζήτηση, υπογράμμισε ότι η ψυχική υγεία χρειάζεται φροντίδα και ότι πλέον δεν πρέπει να αποτελεί θέμα ταμπού. Όπως ανέφερε, όταν ένας άνθρωπος, είτε ενήλικας είτε παιδί, αισθάνεται ότι δυσκολεύεται να απολαύσει τη ζωή του, να διαχειριστεί τις δυσκολίες ή τα συναισθήματά του, είναι σημαντικό να αναζητήσει βοήθεια.
Μπορείτε να ακούσετε ολόκληρη την συνέντευξη πατώντας εδώ: https://soundcloud.com/themakritis/social-media-kai-psychiki?in=themakritis/sets/mama-thelo-tablet-rodoyla&utm_source=clipboard&utm_medium=text&utm_campaign=social_sharing
Ακούστε όλα τα προηγούμενα επεισόδια της εκπομπής “Μαμά θέλω Tablet” με την Ροδούλα Καφτάκη στον Θέμα Κρήτης 103.1 πατώντας εδώ: https://soundcloud.com/themakritis/sets/mama-thelo-tablet-rodoyla
Η Ροδούλα Καφτάκη ειδικός ψηφιακής ασφάλειας, εκπαιδευτικός, συγγραφέας του βιβλίου «Μαμά Θέλω Tablet- https://safekidsproject.gr/product/mamathelotablet/» και δημιουργός του Safe Kids Project (https://safekidsproject.gr/).
