Η φοροδιαφυγή έχει ένα κόστος που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε στην πραγματική
του διάσταση. Στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, υπονομεύει τη δίκαιη κατανομή των
φορολογικών βαρών και στερεί πολύτιμους πόρους από το Δημόσιο.

 

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΟΥΤΡΙΑΝΑΚΗ

 

Οι συνέπειές της αγγίζουν τελικά ολόκληρη την κοινωνία, καθώς περιορίζουν τις δυνατότητες του
κράτους να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών. Γι’ αυτό και η προσπάθεια
αντιμετώπισής της αποκτά ιδιαίτερη σημασία, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία η
ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος αποτελεί βασικό ζητούμενο. Το ουσιαστικό
ερώτημα είναι πώς η πρόοδος σε αυτή τη μάχη μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματικό
όφελος για την κοινωνία.

 

Για δεκαετίες, η φοροδιαφυγή αποτελούσε μία από τις μεγαλύτερες παθογένειες της
ελληνικής οικονομίας. Οι έλεγχοι και οι κυρώσεις ήταν αναγκαίοι, αλλά δεν
επαρκούσαν για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά οι μηχανισμοί απόκρυψης
εισοδημάτων και συναλλαγών. Τα τελευταία χρόνια, η συστηματικότερη αξιοποίηση
της τεχνολογίας έχει αρχίσει να αλλάζει αυτή την πραγματικότητα. Η διασύνδεση των
ταμειακών μηχανών με τα POS, η επέκταση του myDATA, οι ψηφιακές
διασταυρώσεις και η σταδιακή καθιέρωση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης έχουν
ενισχύσει τη διαφάνεια και τις δυνατότητες ελέγχου. Η επέκταση της υποχρεωτικής
ηλεκτρονικής τιμολόγησης από τον Νοέμβριο του 2026, με μεταβατική περίοδο έως
το τέλος Ιανουαρίου του 2027, αποτελεί συνέχεια αυτής της προσπάθειας.

 

Η πρόοδος αποτυπώνεται πλέον και σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Σύμφωνα με
την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτιμώμενο κενό συμμόρφωσης στον ΦΠΑ μειώθηκε
στην Ελλάδα από 24% το 2019 σε 11,4% το 2023, ενώ η προκαταρκτική εκτίμηση
για το 2024 το τοποθετεί κοντά στο 9%. Παρότι ο δείκτης περιλαμβάνει και άλλες
αιτίες απώλειας εσόδων, η βελτίωση είναι σημαντική. Παράλληλα, σύμφωνα με τα
στοιχεία που παρουσίασε πρόσφατα η κυβέρνηση, τα πρόσθετα έσοδα που
αποδίδονται στον περιορισμό της φοροδιαφυγής ανήλθαν σε 1,76 δισ. ευρώ το 2024
και 2,2 δισ. ευρώ το 2025.

 

Η σημασία αυτών των αποτελεσμάτων γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξετάσουμε τις
δυνατότητες που δημιουργούν για την οικονομία και την κοινωνία. Όσο
αποτελεσματικότερα εισπράττονται οι φόροι που ήδη προβλέπονται, τόσο
διευρύνονται, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης, τα
δημοσιονομικά περιθώρια της χώρας. Οι πρόσθετοι πόροι μπορούν να αξιοποιούνται
για τη μείωση φορολογικών επιβαρύνσεων, τη στήριξη των εισοδημάτων και την
αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών. Ασφαλώς, δεν μετατρέπονται αυτομάτως σε
διαθέσιμα πλεονάσματα, καθώς η αξιοποίησή τους προϋποθέτει συγκεκριμένες
πολιτικές επιλογές και σεβασμό στους δημοσιονομικούς κανόνες. Εκεί, όμως,

βρίσκεται και η κοινωνική αξία αυτής της προσπάθειας, στη δυνατότητα η
αποτελεσματικότερη λειτουργία του κράτους να επιστρέφει ως όφελος στους πολίτες.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται με την οικονομική πολιτική που εφαρμόζεται τα
τελευταία χρόνια. Η μείωση του ΕΝΦΙΑ, η κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης
και οι διαδοχικές μειώσεις των ασφαλιστικών εισφορών έχουν περιορίσει
συγκεκριμένα βάρη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στην ίδια λογική εντάσσονται οι
νεότερες παρεμβάσεις στη φορολογία εισοδήματος, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις
οικογένειες με παιδιά, τους νέους και τους επαγγελματίες. Με τον νόμο 5355/2026,
που δημοσιεύθηκε στις 13 Νοεμβρίου, θεσπίστηκαν πρόσθετες φορολογικές
ελαφρύνσεις, μεταξύ άλλων για τρίτεκνες οικογένειες και κατ’ επάγγελμα αγρότες.
Πρόκειται για επιλογές που εντάσσονται σε έναν ευρύτερο οικονομικό σχεδιασμό,
στον οποίο η ανάπτυξη, η δημοσιονομική σταθερότητα και η καταπολέμηση της
φοροδιαφυγής συμβάλλουν από κοινού στη δημιουργία περιθωρίων για τη μείωση
των επιβαρύνσεων.

Μια ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση είναι η επιβράβευση της φορολογικής συνέπειας.
Ο ίδιος νόμος προβλέπει, για επαγγελματίες που πληρούν συγκεκριμένες
προϋποθέσεις φορολογικής και εργασιακής συμμόρφωσης, τη μη εφαρμογή
ορισμένων προσαυξήσεων κατά τον υπολογισμό του ελάχιστου τεκμαρτού
εισοδήματος. Η ρύθμιση αυτή αναδεικνύει μια ευρύτερη αρχή που αξίζει να
αποκτήσει συνέχεια. Η τήρηση των κανόνων μπορεί να συνδέεται με ουσιαστικά
κίνητρα, ώστε η συνέπεια να αναγνωρίζεται έμπρακτα και να ενισχύεται η
εμπιστοσύνη ανάμεσα στον φορολογούμενο και την Πολιτεία.
Για να έχει, βέβαια, αυτή η προσπάθεια διάρκεια, χρειάζεται ένα φορολογικό
σύστημα που θα γίνεται διαρκώς πιο απλό, σταθερό και δίκαιο. Η ψηφιοποίηση
οφείλει να περιορίζει τη γραφειοκρατία και να διευκολύνει την καθημερινότητα των
πολιτών και των επιχειρήσεων, χωρίς να δημιουργεί δυσανάλογες υποχρεώσεις.
Εξίσου σημαντικό είναι τα αποτελέσματα της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής να
γίνονται αισθητά στην κοινωνία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια
εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά. Ο πολίτης χρειάζεται να διαπιστώνει ότι η
αποτελεσματικότερη λειτουργία του κράτους δημιουργεί πραγματικές δυνατότητες
για μικρότερες επιβαρύνσεις, καλύτερες υπηρεσίες και ουσιαστικότερη στήριξη εκεί
όπου υπάρχει ανάγκη.

Αυτό είναι και το πραγματικό στοίχημα πίσω από τη μάχη κατά της φοροδιαφυγής.
Να εδραιωθεί μια διαφορετική σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον πολίτη και την
Πολιτεία, στην οποία οι κανόνες θα εφαρμόζονται δίκαια, η συνέπεια θα έχει
αντίκρισμα και η πρόοδος των δημόσιων οικονομικών θα μετατρέπεται σε
ουσιαστικό κοινωνικό όφελος. Γιατί η επιτυχία αυτής της προσπάθειας θα κριθεί
τελικά από το κατά πόσο ένα κράτος που εισπράττει αποτελεσματικότερα και
δικαιότερα θα μπορεί να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των πολιτών του.

* Ο Γιώργος Λουτριανάκης είναι Αντιπρόεδρος της Διοικούσα Επιτροπή
Εκλογικής Περιφέρειας Νέας Δημοκρατίας Ρεθύμνου