Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Σήμερα, 17 Νοεμβρίου, τιμούμε την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, μιας από τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Πενήντα τρία χρόνια μετά, το μήνυμα των φοιτητών του Νοέμβρη του 1973 για ελευθερία, δημοκρατία και αντίσταση στη δικτατορία παραμένει επίκαιρο. Μια επέτειος που δεν αφορά μόνο όσα συνέβησαν τότε, αλλά και όσα οφείλουμε να διαφυλάσσουμε σήμερα.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 53 χρόνων από την εξέγερση, στο Θέμα Κρήτης μίλησε ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νίκος Παπαδάκης.
Η συζήτηση επικεντρώνεται στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της περιόδου της δικτατορίας των Συνταγματαρχών, στον αντιδικτατορικό αγώνα και στον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι νέοι και οι φοιτητές στην αντίσταση απέναντι στο καθεστώς.
Η επιβολή της δικτατορίας και η κατάλυση της δημοκρατίας
Αρχικά, ο κ. Παπαδάκης αναλύει την κατάσταση που διαμορφώθηκε στην Ελλάδα μετά την επιβολή της δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967. Η κατάλυση της δημοκρατίας συνοδεύτηκε από την εγκαθίδρυση ενός αυταρχικού καθεστώτος, το οποίο στηρίχθηκε στην αντικομμουνιστική ιδεολογία και στο ιδεολόγημα της «εθνικοφροσύνης», με κεντρικό σύνθημα το «Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια».
Η ελευθερία του Τύπου και η ελεύθερη έκφραση περιορίστηκαν δραστικά, ενώ αναπτύχθηκαν ισχυροί μηχανισμοί καταστολής. Πολιτικοί αντίπαλοι, διανοούμενοι και απλοί πολίτες υπέστησαν διώξεις, συλλήψεις, φυλακίσεις, εκτοπίσεις και βασανιστήρια. Παράλληλα, η λογοκρισία και ο ιδεολογικός έλεγχος επεκτάθηκαν και στον χώρο της εκπαίδευσης.
Το εγχείρημα «φιλελευθεροποίησης» της δικτατορίας
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο λεγόμενο «εγχείρημα φιλελευθεροποίησης» που επιχείρησε η δικτατορία το 1973, σε μια προσπάθεια να αποκτήσει πολιτική νομιμοποίηση και να εμφανίσει ένα διαφορετικό πρόσωπο. Στο πλαίσιο αυτό, καταργήθηκε η μοναρχία και ανακηρύχθηκε η Προεδρική Δημοκρατία, με τον Γεώργιο Παπαδόπουλο στη θέση του Προέδρου και τον Σπύρο Μαρκεζίνη στην πρωθυπουργία. Παράλληλα, εξαγγέλθηκαν εκλογές για το 1974.
Ωστόσο, οι κινήσεις αυτές δεν αναιρούσαν τον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος, ούτε συνοδεύτηκαν από ουσιαστική αποκατάσταση των δημοκρατικών ελευθεριών.
Ο αντιδικτατορικός αγώνας και ο ρόλος της νεολαίας
Στη συνέχεια, ο κ. Παπαδάκης εξετάζει την πορεία του αντιδικτατορικού κινήματος και τον ρόλο της νεολαίας στην αντίσταση. Οι πρώτες αντιδράσεις εκδηλώθηκαν ήδη από τα πρώτα χρόνια της Χούντας, καθώς στα πανεπιστήμια καταργήθηκε η ελεύθερη φοιτητική εκπροσώπηση, επιβλήθηκε κυβερνητικός έλεγχος και ασκήθηκαν διώξεις σε φοιτητές και καθηγητές.
Σταδιακά αναπτύχθηκαν οργανωμένες αντιστασιακές ομάδες και δίκτυα, ενώ οι κινητοποιήσεις, οι διαδηλώσεις, οι απεργίες και η διακίνηση αντιδικτατορικού υλικού αποτέλεσαν σημαντικά μέσα αντίστασης. Σημαντικές στιγμές του αγώνα υπήρξαν η δράση του Αλέξανδρου Παναγούλη, η αυτοπυρπόληση του φοιτητή Κώστα Γεωργάκη, αλλά και οι κινητοποιήσεις που κορυφώθηκαν με τις καταλήψεις της Νομικής Σχολής το 1973.
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου και η βίαιη καταστολή
Αποκορύφωμα αυτής της πορείας υπήρξε η εξέγερση του Πολυτεχνείου, από τις 14 έως τις 17 Νοεμβρίου 1973. Η φοιτητική κινητοποίηση εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη λαϊκή εξέγερση, με κεντρικά αιτήματα την ελευθερία, τη δημοκρατία και την αποκατάσταση των πολιτικών δικαιωμάτων.
Η βίαιη καταστολή της εξέγερσης αποκάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο τον πραγματικό χαρακτήρα του δικτατορικού καθεστώτος.
Το ιστορικό αποτύπωμα της εξέγερσης και η πτώση της Χούντας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ιστορικό αποτύπωμα του Πολυτεχνείου. Παρότι η εξέγερση δεν οδήγησε άμεσα στην ανατροπή της δικτατορίας, συνέβαλε στην περαιτέρω απονομιμοποίηση του καθεστώτος και αναδείχθηκε σε κορυφαία στιγμή του αντιδικτατορικού αγώνα.
Η πτώση της Χούντας ήρθε τον Ιούλιο του 1974, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την κατάρρευση του καθεστώτος. Το Πολυτεχνείο, ωστόσο, παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της Μεταπολίτευσης και μια διαρκής υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη, αλλά απαιτεί διαρκή προστασία και εγρήγορση.
Η ιστορική μνήμη και τα μηνύματα στις νεότερες γενιές
Τέλος, αναδεικνύεται η σημασία της μεταφοράς της ιστορικής μνήμης στις νεότερες γενιές. Η προσέγγιση της εξέγερσης δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε μια επετειακή αναφορά κάθε Νοέμβριο, αλλά να αποτελεί αφορμή για ουσιαστικό διάλογο, ιστορική έρευνα και προβληματισμό γύρω από τη δημοκρατία και τις ελευθερίες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεση των εμπειριών των παλαιότερων γενεών με τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς της σημερινής νεολαίας, ώστε το μήνυμα του Πολυτεχνείου να παραμένει ζωντανό και επίκαιρο.









