Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Η 30ή Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Μετάφρασης και Διερμηνείας, με τα Ηνωμένα Έθνη να αναγνωρίζουν από το 2017 τον σημαντικό ρόλο των επαγγελματιών του κλάδου στην προώθηση της επικοινωνίας, της κατανόησης και της συνεργασίας μεταξύ λαών και πολιτισμών.
Με αφορμή τη συγκεκριμένη ημέρα, μίλησε στο «Θέμα Κρήτης» η Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταφραστών (ΠΕΜ), Μαρία Σγούρου.
Όπως εξηγεί η κ. Σγούρου, η ημέρα συνδέεται με τον Άγιο Ιερώνυμο, μεταφραστή της Βίβλου και προστάτη των μεταφραστών. Παρότι ο ρόλος του μεταφραστή χαρακτηρίζεται συχνά «αόρατος», η εργασία που βρίσκεται πίσω από ένα σωστά αποδομένο κείμενο είναι ιδιαίτερα απαιτητική.
Μια καλή μετάφραση δεν θα πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως μετάφραση, αλλά να διαβάζεται φυσικά, σαν να έχει γραφτεί εξαρχής στη γλώσσα-στόχο. Για να επιτευχθεί αυτό, ο επαγγελματίας μεταφραστής καλείται να λάβει μια σειρά από αποφάσεις, ώστε να μεταφέρει με ακρίβεια όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και το νόημα, το ύφος και την πρόθεση του αρχικού κειμένου.
Η μετάφραση αποτελεί επιστημονικό πεδίο, που βασίζεται σε συγκεκριμένες θεωρίες, μεθόδους και εργαλεία, και έχει εφαρμογή σε πολλούς τομείς της καθημερινότητας, από την εκπαίδευση και την οικονομία μέχρι την ιατρική και τη δικαιοσύνη.
Εξίσου απαιτητική είναι η διερμηνεία, καθώς ο επαγγελματίας καλείται να μεταφέρει ένα μήνυμα σε πραγματικό χρόνο, διατηρώντας το περιεχόμενο, το ύφος και την πρόθεση του ομιλητή. Πρόκειται για μια σύνθετη εγκεφαλική διαδικασία που απαιτεί εξειδικευμένη εκπαίδευση και πρακτική εμπειρία. Η σημασία της είναι ιδιαίτερα κρίσιμη σε πολιτικές, εμπορικές και νομικές διαδικασίες, όπως στις δικαστικές αίθουσες, όπου η ακρίβεια της επικοινωνίας μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες.
Η τεχνητή νοημοσύνη στον κλάδο
Η κ. Σγούρου εξηγεί ότι τα τελευταία χρόνια η τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι μεταφράσεις, δημιουργώντας νέα εργαλεία και δυνατότητες. Ωστόσο, η τεχνολογία δεν είναι κάτι άγνωστο στους επαγγελματίες του κλάδου, οι οποίοι χρησιμοποιούν τεχνολογικά εργαλεία υποβοήθησης εδώ και αρκετές δεκαετίες.
Το βασικό ζήτημα που αναδεικνύεται είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Παρά τις δυνατότητές τους, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ανθρώπινη κρίση, ιδιαίτερα σε εξειδικευμένα πεδία, όπως η νομική, η ιατρική και η εμπορική μετάφραση. Η επαλήθευση του νοήματος, η αξιολόγηση της ορθότητας και η ανάληψη ευθύνης για το τελικό αποτέλεσμα παραμένουν κρίσιμα στοιχεία της ανθρώπινης εργασίας.
Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον τρόπο εργασίας των επαγγελματιών του κλάδου, καθιστώντας ακόμη πιο σημαντικό τον ρόλο του μεταφραστή ως ελεγκτή και αξιολογητή του παραγόμενου αποτελέσματος. Η ανεξέλεγκτη χρήση αυτοματοποιημένων μεταφράσεων, χωρίς ανθρώπινο έλεγχο, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά λάθη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κείμενα με εξειδικευμένη ορολογία ή σοβαρές νομικές και ιατρικές συνέπειες.
Οι προκλήσεις της μετάφρασης
Όπως αναφέρει η κ. Σγούρου, οι δυσκολίες που καλείται να αντιμετωπίσει ένας μεταφραστής δεν περιορίζονται στην ορολογία. Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελούν και έννοιες που είναι άμεσα συνδεδεμένες με την κουλτούρα και την ιδιαιτερότητα κάθε γλώσσας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ελληνική λέξη «μεράκι», για την οποία δεν υπάρχει ένα απόλυτα αντίστοιχο μονολεκτικό ισοδύναμο σε πολλές άλλες γλώσσες.
Ακριβώς σε αυτές τις περιπτώσεις αναδεικνύεται η σημασία της ανθρώπινης παρέμβασης, καθώς η μετάφραση δεν αφορά απλώς την αντικατάσταση λέξεων από τη μία γλώσσα στην άλλη, αλλά την απόδοση του πραγματικού νοήματος και του πολιτισμικού περιεχομένου.
Η Πανελλήνια Ένωση Μεταφραστών
Σημαντικό ρόλο στον κλάδο έχει η Πανελλήνια Ένωση Μεταφραστών, η οποία ιδρύθηκε το 1963 στη Θεσσαλονίκη και αποτελεί την παλαιότερη επαγγελματική ένωση μεταφραστών και διερμηνέων στην Ελλάδα.
Η ΠΕΜ είναι μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Μεταφραστών από το 1969, καθώς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Νομικών Διερμηνέων και Μεταφραστών. Παράλληλα, πραγματοποιεί θεσμικές παρεμβάσεις για ζητήματα που αφορούν το επάγγελμα, ενώ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επιμόρφωση των μελών της και στην ενημέρωση του κοινού.
Μάλιστα, διαθέτει δημόσια προσβάσιμο ευρετήριο πιστοποιημένων μελών, μέσω του οποίου οι πολίτες μπορούν να αναζητήσουν επαγγελματίες μεταφραστές και διερμηνείς που αναλαμβάνουν την ευθύνη για την ποιότητα και την ακρίβεια της εργασίας τους.
Η κ. Σγούρου επισημαίνει ότι η Παγκόσμια Ημέρα Μετάφρασης και Διερμηνείας αποτελεί μια ευκαιρία να αναδειχθεί ένας κλάδος που συχνά περνά απαρατήρητος, αλλά βρίσκεται πίσω από μεγάλο μέρος της επικοινωνίας που πραγματοποιείται καθημερινά, συνδέοντας γλώσσες, ανθρώπους και πολιτισμούς.
