Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Τα πνευματικά δικαιώματα, τα συγγενικά δικαιώματα και τα όρια του ηθικού δικαιώματος του δημιουργού βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης ανάμεσα στον Νίκο Καρβέλα και την Άννα Βίσση. Τι προβλέπει, όμως, το νομικό πλαίσιο για τη δυνατότητα της τραγουδίστριας να ερμηνεύει στις συναυλίες της τραγούδια που έχει γράψει ο συνθέτης; Πότε απαιτείται άδεια και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να τεθεί ζήτημα απαγόρευσης της χρήσης ενός έργου; Στα ερωτήματα αυτά απάντησε, μιλώντας στο Θέμα Κρήτης, ο δικηγόρος Κωνσταντίνος Παρίσσης.
Πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα
Όπως εξηγεί ο κ. Παρίσσης, τα πνευματικά δικαιώματα ενός τραγουδιού ανήκουν στους δημιουργούς του, δηλαδή στον συνθέτη και τον στιχουργό, ανάλογα με τη συμβολή τους. Αντίθετα, τα συγγενικά δικαιώματα προστατεύουν, μεταξύ άλλων, την ερμηνεία των τραγουδιστών και τις εκτελέσεις των μουσικών, καθώς και τα δικαιώματα των παραγωγών ηχογραφήσεων.
Στην περίπτωση του Νίκου Καρβέλα και της Άννας Βίσση, πολλά από τα γνωστά τραγούδια που έχουν συνδεθεί με το ρεπερτόριο της τραγουδίστριας φέρουν την υπογραφή του συνθέτη, ο οποίος έχει δημιουργήσει τόσο τη μουσική όσο και τους στίχους τους.
Χρειάζεται άδεια για την ερμηνεία ενός τραγουδιού;
Σύμφωνα με τον κ. Παρίσση, η δημόσια εκτέλεση ενός ήδη κυκλοφορημένου τραγουδιού μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω του προβλεπόμενου συστήματος αδειοδότησης και καταβολής δικαιωμάτων στους αρμόδιους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης, χωρίς να απαιτείται σε κάθε περίπτωση ξεχωριστή άδεια από τον δημιουργό.
Ωστόσο, η νομική αξιολόγηση μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τις συνθήκες της χρήσης του έργου, τους σχετικούς όρους αδειοδότησης και το αν πρόκειται, για παράδειγμα, για συναυλία που παρουσιάζεται ως αφιέρωμα σε συγκεκριμένο δημιουργό.
Το ηθικό δικαίωμα και τα όριά του
Το ηθικό δικαίωμα προστατεύει την προσωπική σχέση του δημιουργού με το έργο του. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα προστασίας της ακεραιότητας του έργου από αλλοιώσεις ή άλλες προσβολές που προβλέπει ο νόμος.
Η ύπαρξή του, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι ο δημιουργός μπορεί να απαγορεύσει κάθε ερμηνεία του έργου του. Η δυνατότητα μιας τέτοιας απαγόρευσης εξαρτάται από τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τη νομική βάση της αξίωσης και το εφαρμοστέο πλαίσιο.
Παράλληλα, μπορεί να τεθεί ζήτημα καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος. Για την αξιολόγηση μιας τέτοιας περίπτωσης συνεκτιμώνται τα πραγματικά περιστατικά και η συμπεριφορά των εμπλεκομένων.
Στην υπόθεση των δύο καλλιτεχνών, σημασία μπορεί να έχει και το χρονικό σημείο κατά το οποίο εκδηλώθηκε η διαφωνία, καθώς και το αν είχαν προηγηθεί σχετικές απαγορεύσεις ή επιφυλάξεις. Τα στοιχεία αυτά, πάντως, δεν αρκούν από μόνα τους για να προδικάσουν τη νομική έκβαση της αντιπαράθεσης.
Μπορεί να απαγορευτεί στη Βίσση να τραγουδά τα τραγούδια του Καρβέλα;
Το ενδεχόμενο να τεθούν περιορισμοί στην ερμηνεία συγκεκριμένων τραγουδιών σε μελλοντικές συναυλίες θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο νομικής διαμάχης. Η έκβασή της θα εξαρτηθεί από τα δικαιώματα που υφίστανται, τις άδειες που έχουν χορηγηθεί, τους όρους τους και τις αξιώσεις που ενδεχομένως θα προβληθούν ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων.
Παράλληλα, μια ενδεχόμενη διαφωνία για τη ζωντανή εκτέλεση ενός τραγουδιού δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι απαγορεύεται και η δισκογραφική κυκλοφορία του. Η ζωντανή εκτέλεση, η αναπαραγωγή μιας ηχογράφησης και η διάθεση μιας ηχογράφησης στο κοινό αποτελούν διαφορετικές μορφές εκμετάλλευσης, οι οποίες μπορεί να διέπονται από διαφορετικές άδειες και συμβατικούς όρους.
Σε κάθε περίπτωση, το αν και σε ποιο βαθμό μπορεί να περιοριστεί η ερμηνεία των τραγουδιών της Άννας Βίσση που έχει γράψει ο Νίκος Καρβέλας είναι ζήτημα που θα κριθεί βάσει των συγκεκριμένων δεδομένων και του ισχύοντος νομικού πλαισίου.
