Βρισκόμαστε στα μέσα Νοεμβρίου και η συγκομιδή στα ελαιοτριβεία της Μεσσηνίας, της Λακωνίας και της Κρήτης είναι σε πλήρη εξέλιξη. Η σοδειά είναι καλή σε ποσότητα και ποιότητα, η τιμή όμως δεν ακολουθεί. Την ίδια εβδομάδα που ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός έβλεπε το κιλό να πέφτει, η Μαδρίτη πήρε μια απόφαση χωρίς προηγούμενο. Υποχρέωσε τα ισπανικά ελαιοτριβεία να κρατήσουν στις δεξαμενές τους μέρος της παραγωγής και να μην το πουλήσουν πριν από το φθινόπωρο του 2027.

Η Ισπανία παράγει σχεδόν το μισό ελαιόλαδο του κόσμου και περίπου τα τρία τέταρτα του ευρωπαϊκού. Φέτος περιμένει σοδειά 1,6 εκατ. τόνων, πάνω από 20% μεγαλύτερη από πέρυσι, ενώ στις αποθήκες της είχαν ήδη μείνει σημαντικές ποσότητες από την προηγούμενη χρονιά. Με τόσο λάδι στην αγορά, η τιμή για τον Ισπανό παραγωγό έπεσε περίπου στα 3 ευρώ το κιλό, από 4 ευρώ πριν από έναν χρόνο. Σε αυτό το επίπεδο ο παραδοσιακός ελαιώνας δεν βγάζει το κόστος του.

Η ισπανική κυβέρνηση αποφάσισε να αποσύρει προσωρινά το 12% της παραγωγής, δηλαδή περίπου 188.000 τόνους. Κάθε ελαιοτριβείο είναι υποχρεωμένο να κρατά σε απόθεμα το 12% του λαδιού που παράγει από τον Νοέμβριο και μετά, ως το τέλος της περιόδου. Το λάδι δεν καταστρέφεται ούτε επιδοτείται. Μένει στις δεξαμενές και θα βγει στην αγορά σε μια χρονιά με μικρότερη σοδειά. Η αγορά αντέδρασε αμέσως, με τις τιμές χονδρικής να ανεβαίνουν μέσα σε λίγες ημέρες.

Το μέτρο δεν είναι ισπανική επινόηση. Στηρίζεται στον ευρωπαϊκό κανονισμό για την κοινή οργάνωση των αγορών, που επιτρέπει στα κράτη μέλη να ρυθμίζουν την προσφορά ελαιολάδου. Η Ισπανία το χρησιμοποιεί για πρώτη φορά. Το ίδιο εργαλείο, θεσμικά, είναι διαθέσιμο και στην Ελλάδα.

Με μια πρώτη ματιά, η ισπανική απόφαση είναι καλή είδηση για τον Έλληνα παραγωγό. Η τιμή του ελληνικού λαδιού δεν διαμορφώνεται στα ελληνικά ελαιοτριβεία. Διαμορφώνεται κυρίως στην Ισπανία και στην Ιταλία, όπου καταλήγει σημαντικό μέρος της ελληνικής παραγωγής ως χύμα. Ό,τι στηρίζει την ισπανική τιμή στηρίζει έμμεσα και την ελληνική. Ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός μπορεί δηλαδή να ωφεληθεί χωρίς να πληρώσει ούτε ένα ευρώ για αποθήκευση.

Με μια πρώτη ματιά, η ισπανική απόφαση είναι καλή είδηση για τον Έλληνα παραγωγό. Η τιμή του ελληνικού λαδιού δεν διαμορφώνεται στα ελληνικά ελαιοτριβεία. Διαμορφώνεται κυρίως στην Ισπανία και στην Ιταλία, όπου καταλήγει σημαντικό μέρος της ελληνικής παραγωγής ως χύμα. Ό,τι στηρίζει την ισπανική τιμή στηρίζει έμμεσα και την ελληνική. Ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός μπορεί δηλαδή να ωφεληθεί χωρίς να πληρώσει ούτε ένα ευρώ για αποθήκευση.

Η Ισπανία αντέχει μια χαμηλή τιμή καλύτερα από εμάς, γιατί μεγάλο μέρος της παραγωγής της προέρχεται από εντατικούς ελαιώνες με χαμηλό κόστος. Κι όμως, εκείνη κινήθηκε πρώτη για να προστατέψει τον παραγωγό της. Η απόφαση έχει και επικριτές μέσα στην Ισπανία. Οι τυποποιητές και οι εξαγωγείς φοβούνται ότι η στήριξη της τιμής με διοικητική απόφαση θα πλήξει την ανταγωνιστικότητά τους στο εξωτερικό. Οι παραγωγοί ποιοτικού λαδιού διαμαρτύρονται ότι αντιμετωπίζονται με τους ίδιους κανόνες με τους μεγάλους όγκους. Για τον καταναλωτή, που μόλις άρχισε να βρίσκει φθηνότερο λάδι στο ράφι, η αποκλιμάκωση μπορεί να σταματήσει νωρίτερα από ό,τι περίμενε.

Ένα εργαλείο ρύθμισης της προσφοράς δεν λύνει όλα τα προβλήματα. Είναι όμως εργαλείο. Η διαφορά ανάμεσα στη χώρα που το έχει και σε εκείνη που δεν το έχει φαίνεται ακριβώς σε χρονιές σαν τη φετινή.

Η Ισπανία δεν αποφάσισε στα τυφλά. Το μέτρο ενεργοποιήθηκε επειδή η εκτιμώμενη παραγωγή και τα αποθέματα μαζί ξεπέρασαν κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο των τελευταίων έξι ετών. Για να γίνει αυτός ο υπολογισμός, η ισπανική διοίκηση ξέρει κάθε μήνα πόσο λάδι βγάζει κάθε ελαιοτριβείο και πόσο κρατά στις δεξαμενές του. Χωρίς αυτή την πληροφορία καμία παρέμβαση δεν είναι δυνατή.

Στην Ελλάδα οι εκτιμήσεις για την παραγωγή κυκλοφορούν ακόμη ως ένα αρκετά ευρύ εύρος. Η ψηφιακή ιχνηλάτηση του ελαιολάδου, που η ΑΑΔΕ έχει εντάξει στον σχεδιασμό της μέσω του myDATA, θα μπορούσε να καλύψει αυτό το κενό. Θα πρέπει όμως να σχεδιαστεί όχι μόνο ως εργαλείο φορολογικού ελέγχου, αλλά και ως πίνακας ελέγχου της αγοράς. Χρειάζονται επίσης μια Διεπαγγελματική οργάνωση που να εκφράζει πραγματικά παραγωγούς και τυποποιητές, και συνεταιρισμοί με δυνατότητα αποθήκευσης, ώστε να μην αναγκάζονται να πουλήσουν την ημέρα που η τιμή είναι η χειρότερη.

Η φετινή χρονιά δεν είναι καταστροφή. Είναι μια χρονιά αφθονίας που μετατρέπεται σε πίεση εισοδήματος, επειδή η τιμή αποφασίζεται αλλού. Το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψουμε αύριο το πρωί την ισπανική απόφαση. Είναι να χτίσουμε τις προϋποθέσεις, ώστε την επόμενη φορά που η αγορά θα γεμίσει λάδι να έχει επιλογή και η Αθήνα. Αξιόπιστα μηνιαία στοιχεία, μια διεπαγγελματική με φωνή και συνεταιρισμοί με δεξαμενές δεν είναι θεαματικά μέτρα. Είναι όμως αυτά που θα κρίνουν αν ο Έλληνας ελαιοπαραγωγός θα συνεχίσει να μαθαίνει την τιμή του από τις ισπανικές δεξαμενές.

Πηγή: insider.gr