Η μυρωδιά του εφτάζυμου δεν είναι απλώς εκείνη του φρεσκοψημένου ψωμιού. Είναι μια μυρωδιά βαθιά δεμένη με την Κρήτη, τις οικογενειακές στιγμές, τα γλέντια, τους γάμους και τις βαφτίσεις, αλλά και με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου. Μια μυρωδιά που μοιάζει να ταξιδεύει στον χρόνο και να ξυπνά μνήμες από έναν διαφορετικό τρόπο ζωής.
Αυτή η παράδοση αναβίωσε και φέτος στην Κασταμονίτσα του Δήμου Μινώα Πεδιάδας, στους πρόποδες των Λασιθιώτικων βουνών, όπου πραγματοποιήθηκε η «Γιορτή του Εφτάζυμου». Πρόκειται για έναν θεσμό που μετρά περισσότερες από δύο δεκαετίες και έχει εξελιχθεί σε μια μεγάλη γιορτή γεύσεων, μουσικής και κρητικής παράδοσης.
Ο Μορφωτικός και Εξωραϊστικός Σύλλογος Κασταμονίτσας, με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Μινώα Πεδιάδας, διοργάνωσε ένα διήμερο γεμάτο δράσεις και εικόνες από το παρελθόν. Παραδοσιακά σκεύη και εργαλεία, παλιές τεχνικές, τοπικές συνταγές, μουσική και βιωματικές δραστηριότητες έφεραν τους επισκέπτες πιο κοντά στην καθημερινότητα των προηγούμενων γενεών.
Στο επίκεντρο, φυσικά, βρέθηκε το εφτάζυμο. Για την πρόεδρο του Συλλόγου, Θεοδώρα Καντηφεδάκη, η επιλογή του συγκεκριμένου ψωμιού έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η τέχνη της παρασκευής του περνά από γενιά σε γενιά.
«Η Κασταμονίτσα είναι ένα ορεινό χωριό που βρίσκεται στους πρόποδες των Λασιθιώτικων βουνών. Εδώ μεταδίδεται από γενιά σε γενιά η τέχνη παρασκευής του εφτάζυμου ψωμιού, από τις γιαγιάδες στις κόρες και από τις κόρες στις εγγονές», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Για τους κατοίκους της Κασταμονίτσας, το εφτάζυμο δεν ήταν ποτέ απλώς ένα ψωμί. Αποτελούσε βασικό στοιχείο του οικογενειακού τραπεζιού, συνόδευε τους ανθρώπους στις αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες τους και είχε ξεχωριστή θέση στις σημαντικότερες στιγμές της ζωής.
Ήταν το ψωμί των αρραβώνων, των γάμων και των βαφτίσεων, αλλά και της καθημερινής προσφοράς. Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε η κ. Καντηφεδάκη, ήταν «το ψωμί της παρέας», που μοιραζόταν σε όσους βρίσκονταν κοντά στον φούρνο την ώρα που έβγαινε η φουρνιά.
Η παράδοση, μάλιστα, συνδέεται και με δύσκολες περιόδους της ιστορίας του τόπου. Σύμφωνα με την ίδια, το εφτάζυμο προσφερόταν ακόμη και σε ανθρώπους που πολεμούσαν στα βουνά, από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας μέχρι και τη γερμανική Κατοχή.
Το μυστικό βρίσκεται στον «κουνενό»
Αυτό που κάνει το εφτάζυμο να ξεχωρίζει είναι κυρίως ο τρόπος παρασκευής του. Για το φούσκωμά του δεν χρησιμοποιείται το συνηθισμένο προζύμι, αλλά ο «κουνενός», ένα ιδιαίτερο προζύμι που παρασκευάζεται με ρεβίθια.
Τα μυστικά της διαδικασίας απαιτούν γνώση και εμπειρία. Η σωστή θερμοκρασία, η καθαριότητα, η ταχύτητα και φυσικά η τεχνική του ζυμώματος είναι στοιχεία που παλιότερα περνούσαν από τις μεγαλύτερες στις νεότερες γυναίκες της οικογένειας.
Ιδιαίτερη αναφορά στο εφτάζυμο είχε κάνει και ο συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης, με καταγωγή από την Κασταμονίτσα, ο οποίος ασχολήθηκε εκτενώς με την κρητική παράδοση και τη λαογραφία.
Το εφτάζυμο, όπως έχει περιγράψει, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις μεγάλες γιορτές και τα σημαντικά γεγονότα της ζωής. Οι παλιότεροι, μάλιστα, συνήθιζαν να λένε: «Εφτά φορές ζυμώνεται το εφτάζυμο και σε εφτά γειτονιές μυρίζει».
Η Κασταμονίτσα γίνεται ένα «ανοιχτό μουσείο»
Η «Γιορτή του Εφτάζυμου» ξεκίνησε το 2000, με βασικό στόχο τη διατήρηση και την ανάδειξη της παράδοσης γύρω από την παρασκευή του συγκεκριμένου ψωμιού.
Με τα χρόνια, όμως, η διοργάνωση μεγάλωσε. Το 2016 διευρύνθηκε και απέκτησε τον χαρακτήρα ενός ευρύτερου φεστιβάλ γεύσεων και πολιτισμού, προσελκύοντας κάθε χρόνο κατοίκους και επισκέπτες.
Όπως εξηγεί η πρώην πρόεδρος του Συλλόγου, Ελευθερία Σηφάκη, κατά τη διάρκεια της γιορτής ολόκληρο το χωριό μετατρέπεται σε ένα «ανοιχτό μουσείο λαϊκής παράδοσης».
Στα σοκάκια της Κασταμονίτσας παρουσιάζονται παλιά εργαλεία και αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αργαλειοί, υφαντά και χειροποίητα εργόχειρα. Παράλληλα, οι γυναίκες του χωριού αναβιώνουν παραδοσιακές τεχνικές και παρασκευάζουν συνταγές που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά.
Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να δοκιμάσουν ζεστό ψωμί από τον φούρνο, να συμμετέχουν στη διαδικασία παρασκευής του εφτάζυμου, να παρακολουθήσουν παραδοσιακή τυροκόμηση και την κατασκευή κατσούνας, ενώ δεν λείπουν οι δράσεις για παιδιά και οι μουσικές βραδιές με κρητικό χαρακτήρα.
Μια γιορτή που ανήκει σε ολόκληρο το χωριό
Πίσω από τη διοργάνωση βρίσκεται η προσπάθεια ολόκληρης της τοπικής κοινωνίας. Η συμμετοχή των κατοίκων είναι εθελοντική και άνθρωποι κάθε ηλικίας συμβάλλουν ώστε η γιορτή να διατηρεί τον αυθεντικό χαρακτήρα της.
«Ένα χωριό με πρόσωπα γεμάτο χαμόγελα, που δουλεύουν με περηφάνια και ανοίγουν τις αγκαλιές τους για να υποδεχθούν τον κόσμο στο μεγάλο αντάμωμα των γεύσεων και του πολιτισμού», ανέφερε η κ. Σηφάκη, περιγράφοντας τη μοναδική ατμόσφαιρα της διοργάνωσης.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία της Γιορτής του Εφτάζυμου. Δεν περιορίζεται στην αναβίωση ενός παλιού εθίμου, αλλά λειτουργεί ως ένας ζωντανός τρόπος μεταφοράς της γνώσης και της μνήμης από τη μία γενιά στην άλλη.
Στην Κασταμονίτσα, το εφτάζυμο εξακολουθεί να βρίσκεται στο ίδιο τραπέζι με την οικογένεια, τη γιορτή και την παρέα. Και κάθε φορά που η μυρωδιά του απλώνεται στα σοκάκια, θυμίζει πως η παράδοση δεν είναι μόνο κάτι που κοιτάμε πίσω στο παρελθόν. Είναι κάτι που συνεχίζουμε να ζούμε.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
