Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Κάθε χρόνο, στις 7 Οκτωβρίου, τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα για την Αξιοπρεπή Εργασία, μια ημέρα που καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Εργατικών Συνδικάτων, με στόχο να αναδείξει τη σημασία της εργασίας με δικαιώματα, ασφάλεια και αξιοπρεπείς συνθήκες. Η ημέρα καθιερώθηκε το 2008 και αποτελεί μια διεθνή πρωτοβουλία για την προώθηση της έννοιας της «αξιοπρεπούς εργασίας», θέτοντας στο επίκεντρο όχι μόνο την πρόσβαση στην εργασία, αλλά και το αν αυτή προσφέρει στον εργαζόμενο δίκαιες απολαβές, προστασία, κοινωνική ασφάλεια, δικαιώματα και σεβασμό.
Με αφορμή αυτή την ημέρα, μίλησε στο «Θέμα Κρήτης» η Καθηγήτρια του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, με γνωστικό αντικείμενο «Κοινωνιολογία των Εργασιακών Σχέσεων», Χριστίνα Καρακιουλάφη.
Δεν είναι μόνο ο μισθός
Όπως εξηγεί η κ. Καρακιουλάφη, η αξιοπρεπής εργασία δεν αφορά μόνο την ύπαρξη μιας θέσης εργασίας, αλλά ένα σύνολο συνθηκών που εξασφαλίζουν στον εργαζόμενο μια ασφαλή και αξιοπρεπή διαβίωση. Βασική προϋπόθεση είναι ένας μισθός που να επιτρέπει την κάλυψη των αναγκών διαβίωσης και να ξεχωρίζει από τον κατώτατο μισθό, ο οποίος δεν διασφαλίζει πάντοτε ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής.
Παράλληλα, σημαντικά στοιχεία αποτελούν το σταθερό και ρυθμισμένο ωράριο, η τήρηση των κανόνων υγιεινής και ασφάλειας, ένα υγιές ψυχοκοινωνικό περιβάλλον χωρίς άγχος, εξουθένωση, παρενοχλητικές ή κακοποιητικές συμπεριφορές, αλλά και η δυνατότητα εκπροσώπησης και συμμετοχής των εργαζομένων. Στην έννοια της αξιοπρεπούς εργασίας περιλαμβάνεται επίσης η ίση μεταχείριση και η προστασία από κάθε μορφή διάκρισης.
Οι προκλήσεις στην ελληνική αγορά εργασίας
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η κ. Καρακιουλάφη αναφέρει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές εκκρεμότητες. Σε μισθολογικό επίπεδο, ο κατώτατος μισθός δεν εξασφαλίζει σε όλες τις περιπτώσεις αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη το αυξημένο κόστος ζωής.
Την ίδια στιγμή, τα υψηλά επίπεδα υπερεργασίας και υπερωριακής απασχόλησης, αλλά και η διάδοση ευέλικτων μορφών εργασίας, δυσκολεύουν τη συμφιλίωση επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Προβλήματα καταγράφονται επίσης στην εκπροσώπηση των εργαζομένων, ιδιαίτερα σε μικρούς χώρους εργασίας, ενώ δεν λείπουν οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι και τα περιστατικά διακριτικής μεταχείρισης.
Συνολικά, σύμφωνα με την ίδια, η εικόνα της αγοράς εργασίας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από στοιχεία απορρύθμισης και χαμηλής ποιότητας εργασίας.
Η ιδιαιτερότητα της Κρήτης
Ιδιαίτερες διαστάσεις λαμβάνει το ζήτημα στην Κρήτη, όπου η εποχική απασχόληση, κυρίως στον τουρισμό, δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις. Η έντονη εποχικότητα συχνά συνοδεύεται από εντατικοποίηση της εργασίας, υπερωρίες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αδήλωτη ή ανασφάλιστη εργασία.
Παράλληλα, καταγράφονται περιστατικά παρενοχλητικών συμπεριφορών, ιδιαίτερα ψυχολογικής βίας, ενώ προβλήματα εντοπίζονται και στον αγροτικό τομέα, όπου απασχολείται σημαντικό μεταναστευτικό εργατικό δυναμικό και δεν διασφαλίζονται πάντοτε οι απαιτούμενες συνθήκες αξιοπρεπούς εργασίας.
Το κόστος στέγασης επιβαρύνει τους εργαζόμενους
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα στην Κρήτη είναι το κόστος στέγασης. Οι μισθολογικές αυξήσεις δεν συμβαδίζουν πάντα με την αύξηση του κόστους ζωής και ιδιαίτερα των ενοικίων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν ή ξεπερνούν τα 500 και 600 ευρώ.
Έτσι, ακόμη και ένας εργαζόμενος με έναν μέσο μισθό μπορεί να δυσκολεύεται να εξασφαλίσει μια πραγματικά αξιοπρεπή διαβίωση.
Οι νέοι αντιμέτωποι με την εργασιακή επισφάλεια
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι και οι νέοι εργαζόμενοι, οι οποίοι συχνά εισέρχονται στην αγορά εργασίας με χαμηλούς μισθούς και επισφαλείς μορφές απασχόλησης, όπως συμβάσεις ορισμένου χρόνου, εποχική ή μερική απασχόληση και εργασία μέσω ψηφιακών πλατφορμών.
Η συνεχής εναλλαγή μεταξύ τέτοιων μορφών εργασίας μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο επισφάλειας, χωρίς σταθερότητα, επαγγελματική εξέλιξη και ουσιαστικές προοπτικές για το μέλλον.
Πού μπορεί να απευθυνθεί ο εργαζόμενος
Η κ. Καρακιουλάφη τονίζει ότι, σε περιπτώσεις όπου ένας εργαζόμενος διαπιστώνει παραβίαση των δικαιωμάτων του αλλά φοβάται να μιλήσει, ο βασικός αρμόδιος φορέας στον οποίο μπορεί να απευθυνθεί είναι η Επιθεώρηση Εργασίας.
Ωστόσο, σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η υποστελέχωση του ελεγκτικού μηχανισμού, ιδιαίτερα στην Κρήτη, γεγονός που δυσχεραίνει την αποτελεσματική εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας και την προστασία των εργαζομένων.
Τελικά, τι σημαίνει «αξιοπρεπής εργασία»;
Η αξιοπρεπής εργασία, επομένως, δεν περιορίζεται μόνο στο ύψος του μισθού. Συνδέεται με το σύνολο των συνθηκών μέσα στις οποίες εργάζεται και ζει ένας άνθρωπος: από τον χρόνο εργασίας και την ασφάλεια μέχρι την ψυχική υγεία, την ισότητα, τη δυνατότητα εκπροσώπησης και, τελικά, τη δυνατότητα να μπορεί να ζει αξιοπρεπώς από την εργασία του.
