Παρεμβάσεις που πλησιάζουν συνολικά το 1,5 δισ. ευρώ έως το 2028 μπορεί να «ξεκλειδώσει» για την Ελλάδα η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια, ανοίγοντας έναν πρόσθετο διάδρομο για επιδοτήσεις και επενδύσεις χωρίς να επιβαρύνεται αντίστοιχα το όριο αύξησης των δαπανών.
Στο τραπέζι μπαίνουν από αντλίες θερμότητας, μπαταρίες και ενεργειακές ανακαινίσεις κατοικιών μέχρι φορτιστές ηλεκτρικών αυτοκινήτων, επενδύσεις σε δίκτυα, ΑΠΕ και σιδηροδρομικές υποδομές.
Η ενεργοποίηση της ρήτρας από φέτος και έως το 2028 δημιουργεί ουσιαστικά έναν νέο βαθμό δημοσιονομικής ελευθερίας για την κυβέρνηση. Το ακριβές μείγμα των παρεμβάσεων που θα αξιοποιήσει η Ελλάδα βρίσκεται υπό διαμόρφωση και αναμένεται να αποκαλυφθεί από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, καθώς η Αθήνα έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιοποιήσει τη συγκεκριμένη δυνατότητα.
Το κρίσιμο είναι τι ακριβώς σημαίνει η ρήτρα για τα κρατικά ταμεία. Δεν πρόκειται για 1,5 δισ. ευρώ νέου ευρωπαϊκού χρήματος. Πρόκειται για έργα και προγράμματα που θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, αλλά, εφόσον πληρούν τα ευρωπαϊκά κριτήρια, θα μπορούν να εξαιρεθούν από το όριο αύξησης των καθαρών δαπανών.
Με άλλα λόγια, δημιουργείται χώρος για να πραγματοποιηθούν ενεργειακές επενδύσεις χωρίς να «στριμώχνονται» στον ίδιο δημοσιονομικό λογαριασμό με τις υπόλοιπες κρατικές δαπάνες. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες βάζουν συγκεκριμένο πλαφόν στην ετήσια αύξηση των δαπανών.
Τι «ξεκλειδώνει» για τα νοικοκυριά
Η πρώτη μεγάλη κατηγορία αφορά τα νοικοκυριά. Στη λίστα των επιλέξιμων παρεμβάσεων βρίσκονται επιδοτήσεις για γεωθερμική και ηλιακή ενέργεια, αλλά και για την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας στις κατοικίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα χρηματοδότησης της αντικατάστασης λεβήτων ορυκτών καυσίμων, όπως το πετρέλαιο θέρμανσης, με καθαρότερες λύσεις όπως οι αντλίες θερμότητας. Πρόκειται για μια κατηγορία δαπανών που μπορεί να μεταφραστεί σε νέα ή διευρυμένα προγράμματα επιδότησης, ανάλογα με τις τελικές αποφάσεις της κυβέρνησης.
Στην ίδια δεξαμενή βρίσκονται επιδοτήσεις για εγκατάσταση φορτιστών ηλεκτρικών αυτοκινήτων στα σπίτια, καθώς και επιδοτήσεις ή δάνεια με μειωμένο επιτόκιο για μεσαίας ή μεγάλης κλίμακας ενεργειακές ανακαινίσεις κατοικιών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα παραπάνω αποτελούν ήδη ανακοινωμένα ελληνικά προγράμματα. Είναι οι παρεμβάσεις που επιτρέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο και από τις οποίες η κυβέρνηση μπορεί να επιλέξει εκείνες που θα εντάξει τελικά στη ρήτρα.
Φοροκίνητρα και φθηνότερα δάνεια για επιχειρήσεις
Η δεύτερη κατηγορία αφορά τις επιχειρήσεις, για τις οποίες η εργαλειοθήκη είναι επίσης μεγάλη. Προβλέπεται δυνατότητα παροχής φορολογικών κινήτρων για υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, καθώς και επιδοτήσεων ή δανείων με μειωμένο επιτόκιο για ενεργειακές ανακαινίσεις επαγγελματικών κτιρίων.
Στη λίστα μπορούν επίσης να ενταχθούν στοχευμένα χρηματοδοτικά κίνητρα για επενδύσεις σε τεχνολογίες βιομηχανικής απανθρακοποίησης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις, καθώς ένας από τους στόχους είναι να μειωθεί μόνιμα η έκθεσή τους στο ενεργειακό κόστος.
Η φιλοσοφία είναι διαφορετική από τις παρεμβάσεις της ενεργειακής κρίσης των προηγούμενων ετών: αντί να επιδοτείται απλώς ένας ακριβός λογαριασμός ρεύματος, χρηματοδοτείται η επένδυση που μπορεί να κάνει τον επόμενο λογαριασμό μικρότερο.
Το μεγαλύτερο κομμάτι της δυνητικής λίστας αφορά έργα και υποδομές. Επιλέξιμες μπορούν να είναι επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τεχνολογίες μπαταριών και αποθήκευσης, ηλεκτρικά δίκτυα, ενεργειακή απόδοση, παραγωγή υδρογόνου μέσω ηλεκτρόλυσης και βιώσιμα καύσιμα.
Στις μεταφορές, το πλαίσιο επιτρέπει δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων, καθαρές αστικές μεταφορές και τροχαίο υλικό για τραμ και μετρό, αλλά και επενδύσεις σε σιδηροδρομικές υποδομές και τροχαίο υλικό.
Τι δεν «πληρώνει» η ρήτρα
Η ρήτρα, ωστόσο, δεν αποτελεί «λευκή επιταγή». Υπάρχει μια βασική κόκκινη γραμμή: δεν χρηματοδοτεί γενικευμένες παροχές για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας.
Έτσι, μειώσεις ειδικών φόρων κατανάλωσης ή άλλων φόρων στα ορυκτά καύσιμα, εισοδηματικές ενισχύσεις και οριζόντιες επιδοτήσεις που έχουν ως στόχο απλώς να περιορίσουν την επίπτωση των υψηλών τιμών ενέργειας δεν θεωρούνται επιλέξιμες.
Η λογική της Κομισιόν είναι συγκεκριμένη: η πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία πρέπει να χρησιμοποιείται για επενδύσεις που μειώνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και ενισχύουν μακροπρόθεσμα την ενεργειακή ασφάλεια και όχι για προσωρινές παρεμβάσεις στην κατανάλωση.
Για τον ίδιο λόγο, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι παρεμβάσεις είναι στοχευμένες και οικονομικά αποδοτικές. Προτεραιότητα μπορεί να δοθεί στις δράσεις που διευκολύνουν την ενεργειακή μετάβαση των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων επιχειρήσεων.
Η ευελιξία δεν είναι απεριόριστη. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει ανώτατο περιθώριο που αντιστοιχεί σε 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος, ενώ σωρευτικά για ολόκληρη την περίοδο 2026-2028 το όριο φτάνει στο 0,6% του ΑΕΠ.
Στην πράξη, ένα κράτος μπορεί να χρησιμοποιήσει 0,3% του ΑΕΠ το 2026 και άλλο 0,3% το 2027 και να εξαντλήσει το περιθώριό του. Μπορεί εναλλακτικά να το μοιράσει σε 0,2% ετησίως για την τριετία ή να χρησιμοποιήσει 0,3% το 2026, 0,2% το 2027 και το υπόλοιπο 0,1% το 2028.
Πηγή: newmoney.gr
