Στο προηγούμενο άρθρο, για τη φωτιά στον Άγιο Ιωάννη Χωστό, είχα γράψει πως για τους σεισμούς θα τα λέγαμε αναλυτικά σε άλλη στιγμή. Ήρθε η ώρα, γιατί κάτι μας το θύμισε πρόσφατα με τον πιο σκληρό τρόπο.
Πριν από δέκα περίπου μέρες, δύο ισχυροί σεισμοί, 7,2 και 7,5 Ρίχτερ, χτύπησαν τη Βενεζουέλα με διαφορά λίγων δευτερολέπτων. Το Καράκας και η Λα Γκουάιρα ισοπεδώθηκαν και ακόμη μετράνε νεκρούς, πάνω από 2.500, με τους αγνοούμενους να ξεπερνούν τις δεκάδες χιλιάδες. Δεν θα σας πρήξω με άλλα νούμερα από τόσο μακριά.
Αυτό που θέλω να κρατήσετε είναι πιο απλό: όταν σε μια κατασκευή γίνονται εκπτώσεις στην ποιότητα και την ασφάλεια, ο σεισμός δεν χρειάζεται δεκαετίες για να το αποδείξει.
Του αρκούν λίγα δευτερόλεπτα. Η Βενεζουέλα είναι μακριά. Η μνήμη της Αθήνας του 1999 όμως όχι. Ένας σεισμός 5,9 Ρίχτερ, δεκαπέντε μόλις δευτερολέπτων, άφησε πίσω του 143 νεκρούς και περισσότερα από 50.000 κτίρια κατεστραμμένα ή προς κατεδάφιση.
Και ξέρετε ποιο είναι το πιο πικρό; Είκοσι επτά χρόνια μετά, λιγότερο από το 10% των ελληνικών κατοικιών διαθέτει κάλυψη σεισμού.
Δεν κατέρρευσαν όλα τα κτίρια το 1999. Κατέρρευσαν εκείνα που κουβαλούσαν αδυναμίες κρυμμένες μέσα στον σκελετό τους — αδυναμίες που για χρόνια έμοιαζαν ασήμαντες, μέχρι που ο σεισμός τις έφερε όλες στην επιφάνεια. Σας θυμίζει κάτι αυτό;
Στο Ηράκλειο η αυθαίρετη δόμηση δεν είναι εξαίρεση αλλά κανόνας δεκαετιών. Εδώ χτίστηκε σχεδόν ό,τι μπορούσε να χτιστεί, όπου μπορούσε και όπως μπορούσε. Και δεν χρειάζεται καν σεισμός για να μας το θυμίσει. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει επανειλημμένα μπαλκόνια να καταρρέουν σε διάφορα σημεία της πόλης. Άλλοτε έπεσαν πάνω σε πάγκους λαϊκών αγορών και από τύχη δεν υπήρξαν θύματα. Άλλοτε δεν ήμασταν τόσο τυχεροί. Στη Χερσόνησο, ένας περαστικός τραυματίστηκε σοβαρά όταν τμήμα μπαλκονιού κατέρρευσε πάνω του ενώ περπατούσε στον δρόμο. Αρκεί να κοιτάξει κανείς γύρω του. Στενοί δρόμοι που δυσκολεύονται να εξυπηρετήσουν την καθημερινή κυκλοφορία, πόσο μάλλον πυροσβεστικά ή ασθενοφόρα σε ώρα ανάγκης. Μπαλκόνια που σχεδόν αγγίζουν το απέναντι κτίριο. Ολόκληρες γειτονιές που αναπτύχθηκαν πολύ γρηγορότερα από όσο αναπτύχθηκε ο σχεδιασμός τους. Δεν τα αναφέρω αυτά για να τρομάξω κανέναν.
Τα αναφέρω γιατί συχνά συνηθίζουμε τόσο πολύ το περιβάλλον μας, ώστε σταματάμε να βλέπουμε τα προβλήματά του. Μέχρι να συμβεί κάτι που θα μας αναγκάσει να τα δούμε όλα μαζί, μέσα σε λίγα λεπτά. Η φωτιά μπορεί να το κάνει.Μια πλημμύρα μπορεί να το κάνει.
Ένας σεισμός μπορεί να το κάνει ακόμη πιο βίαια. Πριν αρκετά χρόνια, ένας παλιός άνθρωπος της οικοδομής, ο οποίος σήμερα δεν βρίσκεται στη ζωή, μού είχε εκμυστηρευτεί κάτι που δεν ξέχασα ποτέ. Δεν μπορώ να γνωρίζω πόσο συχνά συνέβαινε, ούτε να το αποδείξω. Μου είχε πει όμως πως σε ορισμένες οικοδομές της εποχής, αντί για σίδερα στις ταράτσες, έβαζαν απλό
πλέγμα δαπέδου, και αντί για σίδερα στα μπαλκόνια, μέχρι και σουνιέδες. Ακούγεται αστείο. Δεν είναι.Ευτυχώς το μπετόν είναι φιλότιμο. Συχνά αντέχει ακόμη και λάθη και παραλήψεις που λογικά δεν θα έπρεπε να συγχωράει.
Αλλά ο σεισμός δεν συγκινείται από το φιλότιμο του μπετού. Αποκαλύπτει απλώς όσα κρύβονται μέσα στον σκελετό μιας κατασκευής. Κάπου εδώ αρχίζει και η συζήτηση για την ασφάλιση σεισμού. Όχι ως έκφραση φόβου αλλά ως πράξη ευθύνης, όπως έχω ξαναγράψει.
Ένα διαμέρισμα 100 τετραγωνικών μέτρων, με κατασκευαστική αξία 150.000 ευρώ και περιεχόμενο αξίας 30.000 ευρώ, μπορεί να ασφαλιστεί για φωτιά με περίπου 90 ευρώ τον χρόνο. Αν προστεθούν ο σεισμός και η πλημμύρα, η τιμή αλλάζει ανάλογα με την περιοχή και τη σεισμικότητά της και διαμορφώνεται στο Ηράκλειο γύρω στα 290 ευρώ τον χρόνο.
Γιατί τόση διαφορά; Επειδή όταν καίγεται ένα σπίτι, συνήθως καίγεται μόνο αυτό — η ασφαλιστική πληρώνει μία ζημιά, μεμονωμένη. Όταν όμως πέφτει ένα σπίτι από σεισμό, λογικά δεν θα πέσει μόνο εκείνο. Θα πέσουν κι άλλα, δίπλα, απέναντι, στο ίδιο τετράγωνο, στην ίδια γειτονιά, και η ασφαλιστική καλείται να πληρώσει πολλές ζημιές μαζί, την ίδια στιγμή.
Για αυτό και το ρίσκο τιμολογείται διαφορετικά. Συχνά, όταν μιλάμε για σεισμό, το μυαλό μας πηγαίνει μόνο στην κατάρρευση ενός κτιρίου. Όμως οι συνέπειες ξεκινούν ακριβώς μετά το τέλος της δόνησης.
Εκεί αρχίζει η αναζήτηση προσωρινής στέγης, οι πραγματογνωμοσύνες, οι άδειες επισκευής, οι ενστάσεις, οι καθυστερήσεις και η προσπάθεια να ξαναστηθεί μια ολόκληρη καθημερινότητα από την αρχή. Το Αρκαλοχώρι το γνωρίζει καλά.
Πέντε χρόνια μετά τον σεισμό, υπάρχουν ακόμη οικογένειες που ζουν σε κοντέινερ, άνθρωποι που παραμένουν σε σπίτια τα οποία χρήζουν σοβαρών επισκευών, κτίρια που εξακολουθούν να περιμένουν κατεδάφιση και ιδιοκτήτες που δεν έλαβαν ούτε τις προβλεπόμενες ενισχύσεις επειδή δεν πρόλαβαν τις προθεσμίες της σχετικής πλατφόρμας.
Ένας σεισμός μπορεί να κρατήσει λίγα δευτερόλεπτα. Οι συνέπειές του όμως μπορούν να κρατήσουν χρόνια. 200 ευρώ παραπάνω τον χρόνο. Λιγότερο από 17 ευρώ τον μήνα.
Για να μην ξεκινήσετε από το μηδέν μετά από μια καταστροφή. Και για να μη βρεθείτε να εξαρτάστε αποκλειστικά από αποζημιώσεις, επιδόματα και τα γρανάζια της γραφειοκρατίας.
Στη Βενεζουέλα, χιλιάδες άνθρωποι ξύπνησαν χωρίς σπίτι, χωρίς περιουσία, πολλοί χωρίς οικογένεια. Στην Αθήνα του 1999, εκατό σαράντα τρεις άνθρωποι δεν πρόλαβαν καν να ξυπνήσουν. Στο Αρκαλοχώρι, πέντε χρόνια μετά, κάποιοι ακόμη περιμένουν να επιστρέψουν στην κανονικότητα. Στο Ηράκλειο, τι περιμένουμε εμείς; Το μπετόν είναι φιλότιμο.
Αντέχει χρόνια. Μερικές φορές αντέχει και λάθη δεκαετιών. Ο σεισμός όμως δεν είναι φιλότιμος. Και όταν έρθει, δεν θα ρωτήσει τι γράφει η άδεια. Δεν θα ρωτήσει ποιος το έχτισε. Δεν θα ρωτήσει αν είναι ασφαλισμένο.
Θα ελέγξει αν πίσω από το μπετόν υπάρχει πραγματικά το αρμέ.
