Οι περισσότεροι είδαμε τον καπνό από μακριά.
Λίγοι σκεφτήκαμε ότι αυτή η φωτιά δεν ξεκίνησε την Πέμπτη.
Πέμπτη μεσημέρι, λίγο πριν τις τρεις. Άγιος Ιωάννης Χωστός. Σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία εισόδου και εξόδου της πόλης. Μια αποθήκη χαρτικών παίρνει φωτιά. Μέσα σε λίγα λεπτά, η τεράστια ποσότητα εύφλεκτου υλικού μετατρέπει το σημείο σε εφιάλτη.
95 πυροσβέστες. 18 οχήματα. Βραχιονοφόρο. Ελικόπτερο. Ειδικές ομάδες της ΕΜΑΚ. Το 112 χτυπά στα κινητά: «Παραμείνετε σε εσωτερικούς χώρους. Κλείστε πόρτες και παράθυρα». Από κάθε γωνιά σχεδόν της πόλης διακρινόταν μια τεράστια στήλη μαύρου καπνού. Όσοι βρισκόμασταν μακριά από το συμβάν, σηκώναμε το κεφάλι και προσπαθούσαμε να καταλάβουμε τι είχε συμβεί και τι ακριβώς καιγόταν.
Στο τέλος, ευτυχώς, δεν θρηνήσαμε ανθρώπινα θύματα. Όμως τρία σπίτια και δύο επιχειρήσεις παραδόθηκαν στις φλόγες. Ο Αντιπεριφερειάρχης Ηρακλείου ευχαρίστησε τους πυροσβέστες που απέτρεψαν τα χειρότερα. Παραδέχτηκε όμως πως το αποτύπωμα της φωτιάς είναι βαρύ.
Και κάπου εκεί, ανάμεσα στις πρώτες εικόνες, ακούστηκε κάτι που μου έμεινε.
Πυροσβεστικά οχήματα που δυσκολεύονταν να φτάσουν στο σημείο, γιατί ο δρόμος ήταν στενός.
Ένας στενός δρόμος, σε μια περιοχή που μεγάλωσε χωρίς σχέδιο.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το ακούμε αυτό στο Ηράκλειο. Και φοβάμαι πως δεν θα είναι η τελευταία.
Γιατί η φωτιά στον Άη Γιάννη το Χωστό δεν άρχισε την Πέμπτη.
Άρχισε πριν από δεκαετίες.
Άρχισε όταν αποφασίσαμε, ως πόλη και ως χώρα, ότι ο σχεδιασμός μπορεί να περιμένει.
Μεγάλωνε μαζί με την πόλη, την οποία κανείς δεν πρόλαβε ή δεν θέλησε να οργανώσει.
Σπίτια κολλημένα το ένα στο άλλο σαν τους χοχλιούς, κολλητάρες. Έτσι χτίστηκαν ολόκληρες γειτονιές του Ηρακλείου. Κατοικίες δίπλα σε επιχειρήσεις, επιχειρήσεις δίπλα σε αποθήκες, αποθήκες δίπλα σε σπίτια. Δρόμοι που κάποτε χωρούσαν δύο γάιδαρους και σήμερα καλούνται να χωρέσουν αυτοκίνητα, φορτηγά και, όταν ξεσπάσει φωτιά, πυροσβεστικά οχήματα.
Όλα αυτά δεν χτίστηκαν σε μια νύχτα. Χτίστηκαν μέσα σε δεκαετίες ανοχής. Κυβερνήσεις που προτίμησαν να μην ελέγξουν παρά να χάσουν ψήφους. Δημοτικές αρχές που κοίταξαν αλλού. Και πολίτες που έχτισαν χωρίς άδεια, επειδή κάποιος τους υποσχέθηκε ότι «δεν θα τους πειράξει κανείς».
Δεν τα έχτισαν μεταμφιεσμένοι. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν τα έβλεπε. Οι γείτονες. Οι υπηρεσίες. Οι δήμοι. Οι κυβερνήσεις. Για χρόνια ήταν πιο βολικό να κάνουν πως δεν βλέπουν. Και όταν ερχόταν η ώρα των εκλογών, η αυθαιρεσία μετατρεπόταν σε υπόσχεση. Όχι να αντιμετωπιστεί. Να νομιμοποιηθεί.
Και κάπως έτσι φτάσαμε εδώ. Σε γειτονιές-λαβυρίνθους, δρόμους που καταλήγουν σε αδιέξοδα.
Η άναρχη ανάπτυξη του Ηρακλείου ήταν επιλογή, όχι σύμπτωση. Ήταν το αποτέλεσμα μιας εποχής όπου η πολιτεία προτιμούσε να ανέχεται παρά να σχεδιάζει και να ελέγχει. Χιλιάδες άνθρωποι αναζητούσαν μια καλύτερη ζωή και το πολιτικό σύστημα αναζητούσε ψήφους. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπουμε σήμερα γύρω μας.
Αυτό όμως δεν απαλλάσσει τις σημερινές αρχές από τις δικές τους ευθύνες. Όσα έγιναν τις προηγούμενες δεκαετίες εξηγούν πολλά. Τα προβλήματα του Ηρακλείου δεν είναι άγνωστα. Έχουν καταγραφεί, αναλυθεί και συζητηθεί αμέτρητες φορές. Αυτό που λείπει δεν είναι οι αναλύσεις. Είναι οι λύσεις.
Και θα μου πείτε ότι τα βάζω με όλους.
Η αλήθεια είναι πικρή.
Ούτε ο πολίτης είναι άμοιρος ευθυνών. Πολλές φορές βρέθηκε μπροστά σε ένα κράτος που δεν του έδινε τη δυνατότητα να χτίσει νόμιμα. Αποδέχθηκε όμως την αυθαιρεσία ως λύση και στη συνέχεια την υπερασπίστηκε ως δικαίωμα. Ψήφισε ξανά και ξανά εκείνον που του υποσχέθηκε ότι τίποτα δεν θα αλλάξει.
Φωτιές. Πλημμύρες. Σεισμοί. Κάθε φορά η ίδια διαπίστωση. Τα ίδια κολλητά σπίτια, τα ίδια αδιέξοδα, η ίδια έλλειψη σχεδιασμού. Για τους σεισμούς θα τα πούμε αναλυτικότερα σε επόμενο άρθρο.
Όμως υπάρχει κάτι που ο πολίτης μπορεί πραγματικά να κάνει, χωρίς να περιμένει κανέναν δήμαρχο, καμία κυβέρνηση, κανέναν άλλον.
Να ασφαλίσει την περιουσία του.
Αν όχι για σεισμό — δύσκολο, αφού μιλάμε για αυθαίρετα που κατά κανόνα δεν ασφαλίζονται γι’ αυτόν, με κάποιες εξαιρέσεις — τουλάχιστον για φωτιά.
Θα μου πείτε, λεφτά δεν υπάρχουν.
Πριν από λίγες ημέρες ρώτησα κάποιους φίλους πόσο πιστεύουν ότι κοστίζει να ασφαλίσει κανείς το σπίτι του για φωτιά.
Οι απαντήσεις κυμάνθηκαν από 600 έως 1.000 ευρώ τον χρόνο.
Κανείς δεν έπεσε μέσα.
Ένα διαμέρισμα 100 τετραγωνικών μέτρων, με κατασκευαστική αξία 150.000 ευρώ και περιεχόμενο αξίας 30.000 ευρώ, μπορεί να ασφαλιστεί για φωτιά με περίπου 90 ευρώ τον χρόνο.
Τον χρόνο. Όχι τον μήνα.
Γι’ αυτό φταίμε κι εμείς οι ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές. Δεν μιλάμε αρκετά γι’ αυτό, αρκετά συχνά, αρκετά νωρίς. Προτιμάμε να πουλάμε αυτό που ζητά ο πελάτης, όχι αυτό που πραγματικά χρειάζεται.
Είναι όμως και ανθρώπινη φύση να σκεφτόμαστε «σε εμένα δεν θα συμβεί». Η νευροψυχολογία το εξηγεί αυτό εδώ και χρόνια. Εγώ θα το πω πιο απλά: είναι η ίδια σκέψη που κάνει τον καπνιστή να πιστεύει ότι ο καρκίνος αφορά τους άλλους καπνιστές. Μέχρι να τον αφορά. Είναι η ίδια σκέψη που κάνει τον οδηγό να πιστεύει ότι το σοβαρό τροχαίο αφορά τους άλλους οδηγούς. Μέχρι να τον αφορά. Και είναι η ίδια σκέψη που έκανε πολλούς κατοίκους του Αγίου Ιωάννη Χωστού να πιστεύουν, μέχρι το μεσημέρι της Πέμπτης, ότι η φωτιά αφορά κάποιον άλλον. Μέχρι που είδαν τον καπνό από το μπαλκόνι τους.
Υπάρχει όμως κάτι που μας ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα ζώα. Η προνοητικότητα.
Χτίσαμε σπίτια για να προστατευτούμε από το κρύο. Αποθηκεύσαμε τροφή για τον χειμώνα. Βάλαμε χρήματα στην άκρη για τις δύσκολες μέρες.
Γιατί ο άνθρωπος κατάλαβε νωρίς κάτι απλό:
Αν κάτι πάει στραβά, δεν πρέπει να τα χάσεις όλα.
Αυτό ακριβώς είναι μια ασφάλιση. Όχι φόβος. Ευθύνη.
Η φωτιά στον Άγιο Ιωάννη Χωστό έσβησε την Πέμπτη το βράδυ.
Ο λογαριασμός των τελευταίων πενήντα χρόνων, όμως, μόλις έφτασε στο τραπέζι.
Και ο λογαριασμός δεν μένει ποτέ απλήρωτος.
Ιωάννης Β. Νικηφόρος
Σύμβουλος Διαχείρισης Ασφαλίσιμων Κινδύνων
Ασφαλιστικός Πράκτορας / Συντονιστής Ασφαλιστικών Πρακτόρων
