Η αδιάκοπη αναζήτηση απαντήσεων γύρω από τα θεμελιώδη ερωτήματα της ζωής, με επίκεντρο τη λειτουργία των κυττάρων, αποτελεί τον βασικό άξονα της επιστημονικής πορείας του ερευνητή Μοριακής και Κυτταρικής Βιολογίας Νικόλα Κτιστάκη.
Εδώ και περίπου 30 χρόνια, ο Έλληνας επιστήμονας, σήμερα επικεφαλής του Babraham Institute στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, στο Ηνωμένο Βασίλειο, μελετά τους μηχανισμούς που ρυθμίζουν τη ζωή στο κυτταρικό επίπεδο. Κεντρικό αντικείμενο της έρευνάς του είναι η αυτοφαγία, μια βασική διαδικασία μέσω της οποίας τα κύτταρα αποδομούν και επαναχρησιμοποιούν τα «φθαρμένα» συστατικά τους, διατηρώντας τη λειτουργική τους ισορροπία.
Η έννοια της αυτοφαγίας, που προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «αυτός» και «φαγείν», περιγράφει ουσιαστικά έναν εσωτερικό μηχανισμό καθαρισμού και ανακύκλωσης του κυττάρου. Όταν η διαδικασία αυτή δυσλειτουργεί, μπορεί να συνδεθεί με σοβαρές παθήσεις, όπως νευροεκφυλιστικές ασθένειες και καρκίνο, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της στη σύγχρονη βιοϊατρική έρευνα.
Ο ίδιος ο κ. Κτιστάκης θυμάται ότι το 1996, όταν ξεκίνησε να ασχολείται με το αντικείμενο, το ενδιαφέρον του ήταν καθαρά επιστημονικό και θεωρητικό. «Δεν υπήρχαν τότε άμεσες κλινικές προεκτάσεις», αναφέρει, σημειώνοντας ότι σήμερα το πεδίο έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα διεθνώς. Η αυτοφαγία συνδέεται πλέον με τη γήρανση, τον καρκίνο και τις νευροεκφυλιστικές νόσους, χωρίς ωστόσο να έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως οι θεραπευτικές της δυνατότητες και περιορισμοί.
Η διαδικασία αυτή αναδείχθηκε διεθνώς το 2016, όταν απονεμήθηκε το Νόμπελ Ιατρικής στον Γιοσινόρι Οσούμι για τις σχετικές ανακαλύψεις του. Έκτοτε, θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για την κατανόηση της υγιούς γήρανσης και της λεγόμενης «υγιούς διάρκειας ζωής» (healthspan), δηλαδή των ετών ζωής με καλή σωματική και νοητική κατάσταση.
Στο Babraham Institute, όπου εργάζεται ο κ. Κτιστάκης, η έρευνα επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτό το πεδίο. Όπως εξηγεί, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, αλλά η διατήρηση της ποιότητάς του. Παράλληλα, επισημαίνει ότι ακόμα και μια μικρή βελτίωση στο υγιές προσδόκιμο ζωής θα είχε τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ωστόσο, η αυτοφαγία δεν δρα πάντα ευεργετικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στον καρκίνο, μπορεί να συμβάλει στην επιβίωση των καρκινικών κυττάρων, γεγονός που καθιστά τις παρεμβάσεις σε αυτόν τον μηχανισμό εξαιρετικά σύνθετες και απαιτητικές.
Η επιστημονική διαδρομή του Κτιστάκη ξεκινά από το Ηράκλειο Κρήτης και περνά μέσα από το Κολλέγιο Αθηνών και στη συνέχεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές και την ερευνητική του κατάρτιση. Ακολούθησαν 17 χρόνια στις ΗΠΑ πριν μετακινηθεί στο Cambridge, όπου συνεχίζει το έργο του μέχρι σήμερα.
Αναφερόμενος στο διεθνές περιβάλλον της έρευνας, ο Έλληνας επιστήμονας σημειώνει ότι οι αλλαγές στη χρηματοδότηση, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, έχουν δημιουργήσει αβεβαιότητα στην επιστημονική κοινότητα. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μεταβατική φάση, προσπαθώντας να διαμορφώσει ένα πιο αποτελεσματικό μοντέλο στήριξης της έρευνας αιχμής.
Για την Ελλάδα, τονίζει ότι το επιστημονικό δυναμικό της χώρας παραμένει ισχυρό, αλλά μεγάλο μέρος του δραστηριοποιείται στο εξωτερικό. Κατά τον ίδιο, απαιτείται ένα πιο σταθερό και σύγχρονο πλαίσιο χρηματοδότησης και σύνδεσης της έρευνας με την εκπαίδευση και την ανάπτυξη, ώστε να ενισχυθεί η εγχώρια επιστημονική παραγωγή.
Σε προσωπικό επίπεδο, ο κ. Κτιστάκης ζει και εργάζεται στο Cambridge μαζί με τη σύζυγό του, επίσης ερευνήτρια, ενώ τα δύο τους παιδιά ακολουθούν ήδη τη δική τους ακαδημαϊκή πορεία, διατηρώντας ταυτόχρονα στενούς δεσμούς με την ελληνική τους καταγωγή.
Πηγή:protothema.gr
