«Αντικαταστήσαμε μία τεράστια εξάρτηση, με μία άλλη»: Η Ευρώπη στις συμπληγάδες του LNG

Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, επιχείρησε ταυτόχρονα να πιέσει την Ευρώπη περιορίζοντας τις ροές φυσικού αερίου – μετατρέποντας ουσιαστικά την ενέργεια σε όπλο. Ωστόσο, η αύξηση των φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) -μεγάλο μέρος τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες- βοήθησε να εκτονωθεί η πίεση. Ο πρώην Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν δεν ήταν δυνατό άλλωστε να πει «όχι» στις ευρωπαϊκές μαζικές αγορές.

Σήμερα, όμως, οι υποβόσκουσες – αλλά διαρκείς – εντάσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών θα μπορούσαν να μετατρέψουν την ευρωπαϊκή εξάρτηση από το αμερικανικό φυσικό αέριο σε ανάλογο σημείο πολιτικής πίεσης, ειδικά με τον Αμερικανό Πρόεδρο να έχει αποδεδειγμένο ιστορικό χρήσης όλων των διαθέσιμων «μοχλών» προς όφελός του.

«Αντικαταστήσαμε μια τεράστια εξάρτηση με μια άλλη», υπογραμμίζει σχετικά ο Χένινγκ Γκλόιστεϊν, διευθύνων σύμβουλος για θέματα ενέργειας στην Eurasia Group, εταιρεία ανάλυσης πολιτικού ρίσκου. «Αυτό έμοιαζε λογικό πριν από τρία χρόνια. Σήμερα, δεδομένα δεν είναι».

Η ανάγκη εισαγωγής μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας αποτελεί μία από τις στρατηγικές αδυναμίες της Ευρώπης. Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία, το ρωσικό φυσικό αέριο ήταν βασικός πυλώνας για την ήπειρο. Το 2019, για παράδειγμα, αντιστοιχούσε σε πάνω από το ήμισυ των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι τεράστιοι όγκοι ρωσικού αερίου που διοχετεύονταν μέσω αγωγών διασχίζοντας την Ουκρανία και την Πολωνία, καθώς και κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα, κατέρρευσαν μετά την επίθεση. Οι τιμές εκτινάχθηκαν, ασκώντας έντονες πιέσεις σε καταναλωτές, βιομηχανίες και κυβερνήσεις.

Τότε παρενέβησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Δεξαμενόπλοια φορτωμένα σε αμερικανικούς τερματικούς σταθμούς μετέφεραν μεγάλες ποσότητες LNG σε ευρωπαϊκά λιμάνια – κυρίως στην Ολλανδία, τη Γαλλία, και το Βέλγιο – συμβάλλοντας στην αντικατάσταση του ρωσικού καυσίμου και στην αποκλιμάκωση των αγορών.

Μέχρι τα τέλη του 2019, οι ΗΠΑ ήταν ένας σχετικά μικρός προμηθευτής φυσικού αερίου για την Ευρώπη, καλύπτοντας περίπου το 5% των εισαγωγών. Έκτοτε, το μερίδιό τους αυξήθηκε θεαματικά, φτάνοντας να παρέχουν πάνω από το ένα τέταρτο των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2025.

Όχι πολύ καιρό πριν, αυτές οι ροές θεωρούνταν σωτήριες. Σήμερα, προκαλούν ανησυχία. Από την έναρξη της δεύτερης θητείας του, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει να χρησιμοποιήσει το εμπόριο ως μοχλό πίεσης σε διαμάχες με άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης πρωτοβουλίας του για την ανάληψη ελέγχου της Γροιλανδίας.

Η αυξανόμενη ανησυχία στην Ευρώπη είναι ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να μετατρέψει την ισχυρή θέση που έχουν αποκτήσει οι ΗΠΑ στον κλάδο πετρελαίου και φυσικού αερίου σε εργαλείο εξαναγκασμού.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ενθαρρύνει αυτή την εξάρτηση, πιέζοντας την Ευρώπη να αυξήσει τις εισαγωγές από τις ΗΠΑ στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας που συνήφθη πέρυσι με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2025, οι ροές LNG από τις ΗΠΑ προς τις χώρες της ΕΕ αυξήθηκαν κατά περίπου 60% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, σύμφωνα με το ερευνητικό ινστιτούτο Bruegel.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι ποσότητες αυτές είναι πιθανό να αυξηθούν περαιτέρω. Παρότι η Ευρώπη επενδύει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η αιολική και η ηλιακή, εξακολουθεί να χρειάζεται φυσικό αέριο για τη θέρμανση κατοικιών και τη βιομηχανική παραγωγή.

Ταυτόχρονα, η ίδια η Ευρώπη παράγει λιγότερα καύσιμα, καθώς τα υφιστάμενα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου εξαντλούνται, ενώ χώρες όπως η Βρετανία -όπου η παραγωγή έχει μειωθεί απότομα- αποθαρρύνουν τις νέες γεωτρήσεις.

Η Ευρώπη μοιάζει να μην έχει σήμερα και πολλές εναλλακτικές.

Εν μέρει ως απάντηση σε αμερικανικές πιέσεις, η Ευρώπη βρίσκεται επίσης στη διαδικασία σταδιακής κατάργησης των αγορών ρωσικού φυσικού αερίου, οι οποίες το 2025 περιορίστηκαν περίπου στο 12% των εισαγωγών. Η Νορβηγία, αν και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου του μπλοκ, καλύπτοντας περίπου το 30% των εισαγωγών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ήδη ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG παγκοσμίως, με τους developers να επενδύουν μαζικά σε νέες εγκαταστάσεις υγροποίησης και μεταφοράς. Η Ευρώπη, που απέχει σχετικά μικρή απόσταση διά θαλάσσης από τους τερματικούς σταθμούς της ακτής του Κόλπου, αποτελεί φυσικό προορισμό για αυτά τα φορτία. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας LNG στον κόσμο, έχει σε μεγάλο βαθμό σταματήσει να αγοράζει αμερικανικό καύσιμο λόγω των αμερικανικών δασμών.

Μια θετική εξέλιξη για την Ευρώπη θα μπορούσε να είναι το αναμενόμενο κύμα αυξημένης προσφοράς τα επόμενα χρόνια, που ενδέχεται να συμπιέσει τις -υψηλές μέχρι σήμερα- τιμές.

Υπάρχουν όμως και φωνές που σημειώνουν πως ακόμη και σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης των πολιτικών εντάσεων με την Ευρώπη, η κυβέρνηση Τραμπ δεν θα προχωρούσε σε μέτρα, όπως η μείωση των αποστολών, που θα έρχονταν σε αντίθεση με τα συμφέροντα της αμερικανικής πετρελαϊκής βαριάς βιομηχανίας… Είναι ξεκάθαρο πως κάτι τέτοιο θα ήταν ένα εξαιρετικά αρνητικό σήμα για την αγορά και θα έπληττε σοβαρά την ανταγωνιστικότητα του κλάδου, τον οποίο η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να στηρίξει.

Ο αμερικανικός κλάδος διαφέρει ουσιωδώς από τον ρωσικό. Εκεί, το Κρεμλίνο μπόρεσε να χρησιμοποιήσει την Gazprom, το κρατικά ελεγχόμενο μονοπώλιο φυσικού αερίου, για να εργαλειοποιήσει τις ροές το 2022. Οι ΗΠΑ είναι πιθανότερο να ανακατευθύνουν τις ροές παρά να τις διακόψουν.

Άλλοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να εξετάσει μέτρα όπως η επιβολή εξαγωγικού φόρου στο φυσικό αέριο. Σε κάθε περίπτωση, η παρέμβαση στις ροές αναμένεται να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος και τιμές -μια εξέλιξη αρνητική για την Ευρώπη.

Σε κάθε περίπτωση όποια κι αν είναι τα σχέδια Τραμπ για πιέσεις προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού η Ευρώπη μοιάζει σήμερα να πιέζεται ασύμμετρα και από τα ανατολικά αλλά και από τα δυτικά της. Επιλογές σήμερα ακόμη υπάρχουν ακόμη κι αν αυτές προϋποθέτουν κεφάλαια και προσπάθειες για τις οποίες ειδικά η Ένωση πριν από ελάχιστους μήνες δεν ήθελε όχι να συζητήσει αλλά και να ακούσει… Η Γαλλία άλλωστε με την εκτεταμένη χρήση πυρηνικής ενέργειας και το πλεόνασμα που διαθέτει «παραμονεύει» όχι απλά για να «πουλήσει» σε γείτονες όπως η Ισπανία και η Ιταλία αλλά και για να επενδύσει η ίδια δυναμικά με δικούς της αντιδραστήρες και τεχνολογία εντός των συγκεκριμένων χωρών.

Η εικόνα του LNG σήμερα

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το φυσικό αέριο στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτινάχθηκαν κατά 20%, ξεπερνώντας τα 6,3 δολάρια ανά MMBtu (εκατομμύριο βρετανικές θερμικές μονάδες) -το υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022- επεκτείνοντας ένα ράλι που τροφοδοτείται από τις καιρικές συνθήκες και το οποίο έχει αποφέρει κέρδη άνω του 90% από την περασμένη εβδομάδα. Το ακραίο ψύχος που έπληξε τις ΗΠΑ έχει «χτυπήσει κόκκινο» ταυτόχρονα τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση.

Η κίνηση ακολουθεί άνοδο σχεδόν 70% από την προηγούμενη εβδομάδα, τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση από τότε που τηρούνται στοιχεία, το 1990. Οι πολικές θερμοκρασίες έθεσαν εκτός λειτουργίας σχεδόν το 10% της αμερικανικής παραγωγής φυσικού αερίου, ενώ εκτόξευσαν τη ζήτηση για θέρμανση και ηλεκτροπαραγωγή.

Η μέση παραγωγή στις πολιτείες της ηπειρωτικής χώρας υποχώρησε μέχρι στιγμής τον Ιανουάριο στα περίπου 106,9 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως (bcfd), από το ιστορικό υψηλό των 109,7 bcfd τον Δεκέμβριο. Η ημερήσια παραγωγή έπεσε την Κυριακή σε χαμηλό διετίας, κοντά στα 92,6 bcfd.

Ιδιαίτερα σοβαρές ήταν οι επιπτώσεις σε Τέξας και Λουιζιάνα, όπου τα κοιτάσματα επηρεάστηκαν έντονα, μειώνοντας την παραγωγή κατά περισσότερα από 17 bcfd σε σχέση με τα υψηλά στα μέσα Ιανουαρίου. Η κακοκαιρία προκάλεσε επίσης πιέσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα και διαταραχές στις μεταφορές, ενώ οι ροές φυσικού αερίου προς τα αμερικανικά εργοστάσια εξαγωγής LNG υποχώρησαν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δώδεκα μηνών.

Οι αγορές στρέφουν πλέον την προσοχή τους στη διάρκεια των διακοπών στην παραγωγή. Παρατεταμένες δυσλειτουργίες αυξάνουν τον κίνδυνο περαιτέρω ανόδου των τιμών.

Με τα παραπάνω ως δεδομένα θα πρέπει να θεωρείται απόλυτα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις και η τιμή πώλησης προς «τρίτους» όπως είναι και η Ευρώπη.