Η νηπιαγωγός, Ιωάννη Μακρογιαννάκη, με δεκαετή εμπειρία στην εκπαίδευση θα βρεθεί στις 8 Νοεμβρίου στην εκκίνηση του Μαραθωνίου της Αθήνας, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα υπέρ της πρόληψης, της ενημέρωσης και της προστασίας των παιδιών.
Όχι για να κυνηγήσει μια επίδοση, ούτε για να καταγράψει έναν προσωπικό αθλητικό θρίαμβο. Για την Ιωάννα ο πρώτος της Μαραθώνιος στην Αθήνα, έχει έναν πολύ βαθύτερο σκοπό: να συμβάλει στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας απέναντι σε ένα από τα πιο δύσκολα και ευαίσθητα ζητήματα, την παιδική σεξουαλική κακοποίηση.
Η απόφασή της να δοκιμάσει τις αντοχές της στην απαιτητική διαδρομή του Μαραθωνίου συνδέεται άμεσα με την επαγγελματική της εμπειρία. Μέσα στην τάξη, εκεί όπου τα παιδιά θα έπρεπε να αισθάνονται ασφαλή και προστατευμένα, έχει βρεθεί αντιμέτωπη με περιστατικά παιδικής κακοποίησης. Μια πραγματικότητα που, όπως επισημαίνει, δεν είναι άγνωστη στους εκπαιδευτικούς, αλλά συχνά παραμένει στη σκιά της σιωπής και του εφησυχασμού.
Για την ίδια, η ανάγκη να μιλήσουμε ανοιχτά, να ενημερώσουμε και να προστατεύσουμε τα παιδιά δεν μπορεί να περιμένει. Και αυτή ακριβώς την ανάγκη επιλέγει να αναδείξει μέσα από μια προσωπική πρόκληση, μετατρέποντας κάθε χιλιόμετρο σε μια υπενθύμιση ότι η παιδική προστασία αποτελεί ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας.
Μια διαδρομή με κοινωνικό αποτύπωμα
Η πρωτοβουλία της Ιωάννας Μακρογιαννάκη έχει στόχο να στηρίξει το έργο του μη κερδοσκοπικού οργανισμού «Θάρρος», ο οποίος δραστηριοποιείται με εξειδίκευση στην παιδική σεξουαλική κακοποίηση. Μέσα από την αποστιγματοποίηση, την πρόληψη και την ενημέρωση, ο οργανισμός επιδιώκει να συμβάλει στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου περιβάλλοντος για τα παιδιά, δίνοντας έμφαση και στην εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων στα σχολεία.
Η ανάγκη για τέτοιες πρωτοβουλίες γίνεται ακόμη πιο επιτακτική αν αναλογιστεί κανείς την έκταση του προβλήματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται για το ζήτημα, ένα στα οκτώ παιδιά υφίσταται σεξουαλική κακοποίηση. Παράλληλα, η αντίληψη ότι ο κίνδυνος προέρχεται κυρίως από αγνώστους δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα, καθώς ο δράστης μπορεί να βρίσκεται μέσα στο οικείο περιβάλλον του παιδιού, ακόμη και στον οικογενειακό του κύκλο.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται παιδιά που χρειάζονται προστασία, υποστήριξη και, κυρίως, ένα περιβάλλον στο οποίο θα μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο και χωρίς να αισθάνονται ότι φταίνε για όσα τους συνέβησαν.
Η πρόληψη ξεκινά από την προσχολική ηλικία
Για την Ιωάννα Μακρογιαννάκη, η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση των περιστατικών αφού αυτά αποκαλυφθούν. Καθοριστικό ρόλο έχει η πρόληψη, η οποία, όπως υπογραμμίζει μέσα από την εκπαιδευτική της εμπειρία, πρέπει να ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία.
Ως νηπιαγωγός, προσεγγίζει το ζήτημα με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία και τις ανάγκες των παιδιών, διδάσκοντάς τους ήδη από την ηλικία των τεσσάρων ετών τη σημασία των προσωπικών ορίων και του σεβασμού του σώματός τους.
Τα παιδιά μαθαίνουν ότι έχουν δικαίωμα να λένε «στοπ» όταν κάτι τα κάνει να αισθάνονται άβολα ή ανασφαλή και ότι μπορούν να απευθύνονται σε έναν έμπιστο ενήλικα για οτιδήποτε τα προβληματίζει. Ακόμη και συμπεριφορές που συχνά αντιμετωπίζονται ως ασήμαντες, όπως ένα φιλί που επιβάλλεται παρά τη θέλησή τους, μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για να κατανοήσουν ότι τα προσωπικά τους όρια αξίζουν σεβασμό.
Για να προσεγγίσει αυτά τα ζητήματα με τρόπο κατανοητό και ασφαλή, αξιοποιεί παραμύθια, κοινωνικές ιστορίες και εκπαιδευτικά βίντεο. Μέσα από τέτοια εργαλεία, τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους, να εκφράζουν τη δυσφορία τους και να κατανοούν ότι έχουν το δικαίωμα να ζητούν βοήθεια.
Η εκπαίδευση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Εξίσου σημαντική είναι η κατάλληλη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν ενδείξεις πιθανής κακοποίησης, να ανταποκρίνονται με υπευθυνότητα και να εντάσσουν την πρόληψη στην καθημερινή σχολική ζωή.
Η έγκαιρη ενημέρωση και η καλλιέργεια σχέσεων εμπιστοσύνης από τα πρώτα σχολικά χρόνια μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστικά εφόδια για τα παιδιά, καθώς μεγαλώνουν και έρχονται αντιμέτωπα με πιο σύνθετες κοινωνικές και διαπροσωπικές καταστάσεις.
Ανάμεσα στη θεσμική προσπάθεια και την κοινωνική σιωπή
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει, όπως τονίζει η ίδια, προσπάθειες να ενταχθούν ζητήματα προσωπικής ανάπτυξης, σχέσεων και προστασίας των παιδιών στην εκπαιδευτική διαδικασία, μεταξύ άλλων μέσα από τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων. Η ενημέρωση, προσαρμοσμένη στην ηλικία των μαθητών, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της πρόληψης.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα κάθε προσπάθειας εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει τα περιστατικά κακοποίησης. Σε μικρές κοινότητες και γειτονιές, όπου οι προσωπικές σχέσεις και οι κοινωνικοί δεσμοί είναι συχνά στενοί, ο φόβος της έκθεσης και του στιγματισμού μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την αποκάλυψη ενός περιστατικού.
Το ζητούμενο είναι να αλλάξει η οπτική: η ευθύνη δεν ανήκει στο παιδί που υπέστη την κακοποίηση, αλλά στον δράστη. Το παιδί χρειάζεται να βρίσκει απέναντί του ανθρώπους που θα το ακούσουν, θα το πιστέψουν και θα μεριμνήσουν για την προστασία του, χωρίς αμφισβήτηση, ενοχοποίηση ή κοινωνικό αποκλεισμό.
Η σιωπή και ο εφησυχασμός δεν προστατεύουν τα παιδιά. Αντίθετα, η ενημέρωση, η εκπαίδευση και η έγκαιρη κινητοποίηση μπορούν να συμβάλουν στην αναγνώριση του κινδύνου και στην ουσιαστική υποστήριξη όσων έχουν ανάγκη.
Ένας χρόνος προετοιμασίας για έναν διαφορετικό στόχο
Η απόφαση να συμμετάσχει στον πρώτο της Μαραθώνιο δεν σημαίνει ότι η διαδρομή μέχρι την Αθήνα ήταν εύκολη. Παρότι η Ιωάννα Μακρογιαννάκη είχε ασχοληθεί με τον αθλητισμό ως αθλήτρια του βόλεϊ κατά την παιδική της ηλικία, η προετοιμασία για έναν πλήρη Μαραθώνιο αποτελεί μια εντελώς διαφορετική πρόκληση.
Χρειάστηκε περίπου ένας χρόνος συστηματικής προετοιμασίας, σε μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, υπομονή, επιμονή και συνέπεια. Η απαιτητική διαδρομή της Αθήνας κάνει το εγχείρημα ακόμη πιο δύσκολο, ιδιαίτερα για κάποιον που καλείται να καλύψει για πρώτη φορά την απόσταση των 42,195 χιλιομέτρων.
Για την ίδια, όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν αποτυπώνεται μόνο στα χιλιόμετρα ή στον χρόνο τερματισμού. Ο αγώνας αποτελεί μια ευκαιρία να ακουστεί ένα μήνυμα που συχνά δυσκολευόμαστε να συζητήσουμε ανοιχτά. Η επίδοση περνά σε δεύτερη μοίρα και τη θέση της παίρνει η ανάγκη να αναδειχθεί η σημασία της πρόληψης και της προστασίας της παιδικής ηλικίας.
Κάθε βήμα, ένα μήνυμα για τα παιδιά
Στις 8 Νοεμβρίου, η Ιωάννα Μακρογιαννάκη θα βρεθεί στην εκκίνηση του Μαραθωνίου της Αθήνας έχοντας έναν στόχο πολύ μεγαλύτερο από τον προσωπικό τερματισμό. Να συμβάλει, μέσα από τη δική της προσπάθεια, ώστε η παιδική σεξουαλική κακοποίηση να πάψει να αποτελεί ένα θέμα που αποσιωπάται ή αντιμετωπίζεται με αμηχανία.
Η πρωτοβουλία της αναδεικνύει τη δύναμη που μπορεί να έχει η προσωπική δράση όταν συνδέεται με έναν ουσιαστικό κοινωνικό σκοπό. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι η προστασία των παιδιών δεν αφορά αποκλειστικά τους ειδικούς ή τους εκπαιδευτικούς, αλλά προϋποθέτει την εγρήγορση και τη συμμετοχή όλων.
Γιατί κάθε παιδί αξίζει να μεγαλώνει με ασφάλεια, να γνωρίζει τα δικαιώματά του και να αισθάνεται ότι η φωνή του έχει σημασία. Και κάθε προσπάθεια που συμβάλλει στην ενημέρωση, στην πρόληψη και στην κατάρριψη της σιωπής μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Για την Ιωάννα Μακρογιαννάκη, ο πρώτος Μαραθώνιος δεν είναι απλώς μια αθλητική δοκιμασία. Είναι μια προσωπική διαδρομή με κοινωνικό αποτύπωμα — μια προσπάθεια να μετατραπεί η ευαισθητοποίηση σε πράξη και να ακουστεί δυνατά ένα μήνυμα που αφορά όλους μας: κανένα παιδί δεν πρέπει να μένει απροστάτευτο και καμία φωνή δεν πρέπει να μένει χωρίς ανταπόκριση.
