Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Η ραγδαία εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα φέρνει στο προσκήνιο κρίσιμα ηθικά διλήμματα. Από τις ιατρικές αποφάσεις και τις παρεμβάσεις στο ανθρώπινο γενετικό υλικό έως την ολοένα αυξανόμενη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, το ερώτημα παραμένει: πώς διασφαλίζεται ότι η επιστημονική πρόοδος υπηρετεί τον άνθρωπο και τις αξίες της κοινωνίας;
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, μίλησε στο «Θέμα Κρήτης» ο νομικός και ειδικός σε θέματα βιοηθικής και βιοδικαίου, Τάκης Βιδάλης, αναλύοντας τις σύγχρονες προκλήσεις που προκύπτουν από την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας.
Τι είναι η βιοηθική και γιατί μας αφορά
Όπως εξήγησε ο κ. Βιδάλης, η βιοηθική αποτελεί κλάδο της εφαρμοσμένης φιλοσοφίας και εξετάζει τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν από τις εξελίξεις στη βιολογία και την ιατρική. Στόχος της είναι να διασφαλίζεται ότι η επιστημονική πρόοδος συμβαδίζει με θεμελιώδεις αξίες, όπως η ελευθερία, η ισότητα, η δικαιοσύνη και ο σεβασμός στον άνθρωπο και το περιβάλλον.
Τα ηθικά διλήμματα στην ιατρική και τη γενετική
Ένα από τα βασικά ζητήματα αφορά την αυτονομία του ασθενούς και τη σχέση του με τον γιατρό. Η ενημερωμένη συναίνεση αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ιατρικής, ωστόσο, όπως φάνηκε και κατά την πανδημία, δεν είναι πάντα εύκολη η ισορροπία ανάμεσα στις ατομικές ελευθερίες και την προστασία της δημόσιας υγείας.
Παράλληλα, οι δυνατότητες παρέμβασης στο ανθρώπινο γενετικό υλικό δημιουργούν νέα ηθικά ερωτήματα, από την αντιμετώπιση κληρονομικών ασθενειών έως την επιλογή εμβρύων και την τροποποίηση γενετικών χαρακτηριστικών. Αντίστοιχοι προβληματισμοί αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος και τη χρήση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, με έμφαση στην πρόληψη πιθανών κινδύνων.
Τεχνητή νοημοσύνη: Οι δυνατότητες και οι κίνδυνοι
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Βιδάλης στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία αξιοποιείται πλέον σε πολλούς τομείς, μεταξύ αυτών και στην ιατρική. Όπως υπογράμμισε, παρά τις σημαντικές δυνατότητές της, η άκριτη εμπιστοσύνη στους αλγορίθμους μπορεί να οδηγήσει στην αποδοχή λανθασμένων πληροφοριών και στον περιορισμό της ανθρώπινης κρίσης.
Στον χώρο της υγείας, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο, χωρίς όμως να υποκαθιστά την επιστημονική κρίση του γιατρού. Παράλληλα, αναγκαία είναι η προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος, ώστε να ενισχύει την κριτική σκέψη και την ικανότητα αξιολόγησης των πληροφοριών.
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Βιοηθικής
Όπως τόνισε ο κ. Βιδάλης, η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συμβαδίζει με τον σεβασμό στις ανθρώπινες αξίες. Η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία, χωρίς να περιορίζει την ελεύθερη σκέψη και την υπεύθυνη λήψη αποφάσεων.
