Καθώς έχουμε μπει σε προεκλογικό κλίμα και οι δημοσκοπήσεις πέφτουν σαν το χαλάζι, βομβαρδίζοντάς μας με εκτιμήσεις και στατιστικές, όλοι έχουν βαλθεί να ψυχολογήσουν τη συμπεριφορά του ψηφοφόρου. Η οποία – σαν της γυναίκας την καρδιά που λέει και το τραγούδι – είναι μια άβυσσος. Ένα δημοφιλές, όσο και εξόχως κυνικό, ρητό υποστηρίζει ότι ο κόσμος «ψηφίζει με την τσέπη» ή ότι αλλιώς «το πορτοφόλι βγάζει κυβέρνηση».
Μόνο που ούτε αυτή η ερμηνεία είναι πάντα επαρκής για να εξηγήσει τα αποτελέσματα της κάλπης. Αν ήταν έτσι το 27,5% του πληθυσμού, που σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, θα έσπευδε να υποστηρίξει πολιτικές δυνάμεις που είναι υπέρ της αναδιανομής του πλούτου και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Στην πραγματικότητα, ο πολίτης ψηφίζει – ή απέχει από τις εκλογές – με βάση μια σειρά κριτήρια που είναι δύσκολο να μπουν σε αεροστεγή κουτάκια.
Επιπλέον, η πολιτική στάση δεν εξαντλείται στις εκλογικές αναμετρήσεις, όσο και αν η ψηφοφορία θεωρείται κορυφαία στιγμή της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Πολιτική είναι και το πώς συμπεριφέρεσαι κάθε μέρα στη δουλειά, στις κοινωνικές σχέσεις, στο δημόσιο χώρο, ακόμα και στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού.
Θα μπορούσε η δουλειά που κάνουμε – όχι μόνο ο μισθός, αλλά και το επάγγελμα, οι δεξιότητες, ακόμα και ο τρόπος που οργανώνεται η παραγωγή, να επηρεάζει τις πολιτικές μας θέσεις και αντιλήψεις; Τα εμπειρικά στοιχεία δείχνουν πως ναι. Όμως οι επιδράσεις αυτές δεν είναι ευθύγραμμες ούτε μονοσήμαντες.
Πρόσφατη διεπιστημονική – συγκριτική μελέτη, επιχειρεί να συστηματοποιήσει τη σχέση της εργασίας με την πολιτική, με ένα σύστημα πολλαπλών συναρτήσεων. Χωρίς να καταλήγει πάντα σε τοποθετήσεις στο πολιτικό φάσμα Αριστερά-Δεξιά, συσχετίζει εργασιακές με πολιτικές παραμέτρους και προχωρά σε γενικές διαπιστώσεις.
Εργασιακή ανασφάλεια και έλλειψη εμπιστοσύνης
Ένα από τα ευρήματα είναι ότι η εργασιακή ανασφάλεια και οι χαμηλοί μισθοί συσχετίζονται με έλλειψη εμπιστοσύνης στους πολιτικούς και πολιτειακούς θεσμούς. Τα ερευνητικά δεδομένα επίσης συγκλίνουν στο ότι οι δημοκρατικές δομές στην εργασία (π.χ. ελεύθερος συνδικαλισμός, συλλογικές διαπραγματεύσεις), συνδέονται με αυξημένη πολιτική συμμετοχή εκτός εργασίας. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η συσχέτιση του χρόνου εργασίας και της διευθέτησης του ωραρίου με την πολιτική τοποθέτηση. Για παράδειγμα, προκαλεί εντύπωση ότι τα διευρυμένα ωράρια συνδέονται γενικά με πιο δεξιόστροφες ιδεολογίες – κάτι που αποδίδεται σε πιθανές διαφορές μεταξύ επαγγελματικών κλάδων.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχουν πάντα εμφανείς συσχετίσεις μεταξύ εργασιακών και πολιτικών παραμέτρων. Επίσης τα ευρήματα μπορεί να διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Υπάρχει όμως ένα κοινό νήμα που διατρέχει όλες τις έρευνες. Αυτό που κάνουμε κάθε μέρα, για οχτώ και πλέον ώρες, για το μεγαλύτερο διάστημα του ενήλικου βίου μας, για να βγάλουμε τα προς το ζην (ή αν ανήκουμε στους προνομιούχους για το ευ ζην), μας καθορίζει και εκτός δουλειάς. Οι εργασιακές μας συνθήκες και το τι κάνουμε ή δεν κάνουμε για να τις αλλάξουμε, επηρεάζουν τις πολιτικές μας επιλογές, συμπεριφορές και απόψεις.
Πώς η δουλειά επηρεάζει την πολιτική μας στάση
Η μελέτη προσφέρει μια διεπιστημονική ανασκόπηση της εμπειρικής βιβλιογραφίας των τελευταίων 25 ετών, από τους κλάδους της διοίκησης επιχειρήσεων και των πολιτικών επιστημών. Εξετάζει πώς οι ατομικές εργασιακές εμπειρίες (που κατηγοριοποιούνται ευρέως σε περιεχόμενο εργασίας, εργασιακό περιβάλλον, χαρακτηριστικά απασχόλησης και κοινωνικές σχέσεις στην εργασία) σχετίζονται με την πολιτική εμπλοκή εκτός εργασίας: πολιτική συμμετοχή, πολιτικές στάσεις, πολιτική εμπιστοσύνη και πολιτικές αξίες.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τόσο οι ενδυναμωτικές εργασιακές εμπειρίες (π.χ. μεγαλύτερη αξιοποίηση δεξιοτήτων, αυτονομία, υψηλότερο εισόδημα, περισσότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις) όσο και οι εμπειρίες που προκαλούσαν δυσαρέσκεια (π.χ. μεγαλύτερη εργασιακή ή οικονομική ανασφάλεια) συνδέονταν με μεγαλύτερη πολιτική συμμετοχή. Διαφέρουν όμως ως προς την επίδρασή τους στην πολιτική εμπιστοσύνη και στις πολιτικές στάσεις απέναντι σε οικονομικά και πολιτιστικά ζητήματα.
Έλλειμμα εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση
Η συγκριτική μελέτη για την πολιτική και την εργασία αναφέρεται στην τελευταία έρευνα του Eurofound «Ζώντας και Δουλεύοντας στην Ευρώπη». Συγκεκριμένα, διαπιστώνεται ότι η κοινωνική συνοχή, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και η πολιτική συμμετοχή, επηρεάζονται άμεσα από τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι. Οι εργαζόμενοι με χαμηλά εισοδήματα έχουν αισθητά χαμηλότερη εμπιστοσύνη στα ειδησεογραφικά ΜΜΕ και χαμηλότερα επίπεδα ικανοποιήσης από τη δημοκρατία. Επίσης οι δημογραφικές ομάδες που δέχονται τη μεγαλύτερη οικονομική πίεση (35-49 ετών και 50 ως 65 ετών) έχουν και τη χαμηλότερη εμπιστοσύνη στις εθνικές κυβερνήσεις. Η Ελλάδα, έχει από τα πιο χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση – μόλις 2,5 σε μια κλίμακα από 1 ως 10. Οι μόνες χώρες που έχουν χαμηλότερα ποσοστά από την Ελλάδα είναι η Ουγγαρία (2,2) και η Βουλγαρία (2,3). Πρόκειται για τις χώρες με τους χαμηλότερους πραγματικούς μισθούς στην ΕΕ.
Βασικά ευρήματα
Τα ευρήματα της επιστημονικής έρευνας αναφέρονται επιγραμματικά σε έναν πίνακα που παραπέμπει στις πρωτότυπες μελέτες. Αναφέρουμε ενδειτικά τα κυριότερα συμπεράσματα ανά κατηγορία.
Πολιτική συμμετοχή
- Εμπειρίες εργασίας που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή: Οι θέσεις εργασίας που προσφέρουν αξιοποίηση δεξιοτήτων, αυτονομία, υψηλότερο εισόδημα και θετικές κοινωνικές σχέσεις συνδέονται με υψηλότερη πολιτική συμμετοχή (π.χ. ψηφοφορία, ακτιβισμός, υπεράσπιση δικαιωμάτων).
Παράδειγμα: Οι εργαζόμενοι με μεγαλύτερη αυτονομία ή αξιοποίηση δεξιοτήτων είναι πιο πιθανό να ψηφίζουν και να συμμετέχουν σε πολιτικό ακτιβισμό (Godard, 2007; Schur, 2003).
- Συμμετοχή που υποκινείται από παράπονα: Οι εμπειρίες εργασιακής ή οικονομικής ανασφάλειας επίσης παρακινούν την πολιτική συμμετοχή, συχνά μέσω διαμαρτυρίας ή υποστήριξης για αλλαγή.
Παράδειγμα: Η εργασιακή ανασφάλεια συνδέεται με αυξημένη συμμετοχή σε διαμαρτυρίες (Azedi, 2023)
Πολιτικές στάσεις
- Περιεχόμενο της εργασίας: Η υψηλή αξιοποίηση δεξιοτήτων και η αυτονομία συνδέονται με πιο φιλελεύθερες και φιλομεταναστευτικές στάσεις, αλλά με λιγότερη υποστήριξη για την αναδιανομή του εισοδήματος.
Παράδειγμα: Οι εργαζόμενοι με υψηλές δεξιότητες τείνουν να υποστηρίζουν τη μετανάστευση και να αντιτίθενται στην αναδιανομή του εισοδήματος (Kitschelt & Rehm, 2014).
- Εργασιακή ιεραρχία: Οι εποπτικές ή διευθυντικές θέσεις συνδέονται με πιο συντηρητικές, δεξιόστροφες στάσεις, αλλά μερικές φορές και με πιο ανοιχτή στάση απέναντι στη μετανάστευση. (Wilson& Maume, 2016)
- Εργασιακή ανασφάλεια και χαμηλό εισόδημα: Συνδέονται με μεγαλύτερη υποστήριξη προς την αναδιανομή πλούτου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με πιο πολιτισμικά συντηρητικές (αντιμεταναστευτικές) στάσεις. (Langsæther & Evans, 2020).
Πολιτική εμπιστοσύνη
- Θετικές συνθήκες εργασίας: Η εργασιακή αυτονομία συνδέεται με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους πολιτικούς θεσμούς και ικανοποίηση από τη δημοκρατία.
Παράδειγμα: Η μεγαλύτερη εργασιακή αυτονομία οδηγεί σε περισσότερη εμπιστοσύνη στο κοινοβούλιο και στους πολιτικούς (Ryan & Turner, 2021).
- Αρνητικές συνθήκες εργασίας: Η εργασιακή ανασφάλεια και οι παρατεταμένες περίοδοι χαμηλών μισθών υπονομεύουν την πολιτική εμπιστοσύνη και αυξάνουν τον κυνισμό.
Παράδειγμα: Η οικονομική ανασφάλεια μειώνει την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση (Schraff, 2018)
Κοινωνικές σχέσεις στην εργασία
- Άτυπες σχέσεις: Οι θετικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις στην εργασία (με συναδέλφους ή πελάτες) συνδέονται με μεγαλύτερη πολιτική συμμετοχή και, ενίοτε, με πιο προοδευτικές στάσεις.
Παράδειγμα: Η ομαδική εργασία και η αίσθηση κοινότητας στον χώρο εργασίας αυξάνουν την πολιτική συμμετοχή (Breuer & Asiedu, 2017).
- Επίσημες δομές συμμετοχής: Η συμμετοχή σε συνδικάτα και η δημοκρατία στον χώρο εργασίας συνδέονται με υψηλότερη πολιτική συμμετοχή και εμπιστοσύνη, αλλά οι επιδράσεις τους στις πολιτικές στάσεις μπορεί να ποικίλλουν.
Παράδειγμα: Τα μέλη συνδικάτων είναι πιο πιθανό να συμμετέχουν στην πολιτική και να εμπιστεύονται τους πολιτικούς θεσμούς (Schur, 2003).
Μικτές επιδράσεις
- Τόσο οι ενδυναμωτικές όσο και οι αρνητικές εργασιακές εμπειρίες μπορούν να αυξήσουν την πολιτική συμμετοχή, αλλά έχουν αντίθετες επιδράσεις στην εμπιστοσύνη και τις πολιτικές στάσεις. Π.χ. οι ενδυναμωτικές θέσεις εργασίας καλλιεργούν εμπιστοσύνη και προοδευτικές στάσεις. Οι θέσεις εργασίας που προκαλούν παράπονα καλλιεργούν δυσπιστία και υποστήριξη για την αναδιανομή εισοδήματος.
- Οι επιδράσεις μετριάζονται ανάλογα με τη χώρα, τον τομέα και το ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο (π.χ., παροχές του κράτους πρόνοιας, εργατική νομοθεσία).
Δείτε την πλήρη έρευνα ΕΔΩ
ΠΗΓΗ: IN.GR
