Μετά τα γυρίσματα σε έξι χώρες -μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα-, τις αμέτρητες υποθέσεις για το ποιοι έχουν αναλάβει τους κεντρικούς ρόλους, τα απανωτά sold out σε προκρατήσεις και τον θόρυβο που προκάλεσε η ταινία προτού καν βγει στις αίθουσες, κάτι που έχουμε να ζήσουμε από τον καιρό του «Τιτανικού», η υπερπαραγωγή «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν -γυρισμένη εξ ολοκλήρου σε IMAX- είναι γεγονός – και βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες από την Tanweer στις 16 Ιουλίου.
Ο πολυβραβευμένος Βρετανός σκηνοθέτης αποφάσισε να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το ηρωικό έπος του Ομήρου έχοντας πλήρη επίγνωση της δύσκολης αποστολής του και της θέσης του αρχαίου Ελληνα ποιητή στον Δυτικό πολιτισμό. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Κλασικές Σπουδές έχουν αποτελέσει σημείο αναφοράς από τότε που αυξήθηκε το ενδιαφέρον γύρω από την ταινία, ενώ η γνωστή μεταφράστρια της Ιλιάδας και της Οδύσσειας Εμιλι Γουίλσον έχει δηλώσει ότι θα χρησιμοποιήσει την ταινία στα μαθήματά της.
Το ουσιαστικό είναι ότι η ταινία, εκτός του ότι είναι η μεγαλύτερη παραγωγή του Νόλαν μέχρι στιγμής σπάζοντας ένα ακόμα ρεκόρ, θέλει να δημιουργήσει ένα πραγματικό σκηνικό, το οποίο θα κάνει τον θεατή να νιώθει ότι συμμετέχει κι αυτός στις περιπέτειες του Οδυσσέα: μόνο η Τροία εκτείνεται σε περισσότερα από 10 στρέμματα, περιλαμβάνει πάνω από 60 κατασκευές και φιλοξενεί 2.000 κομπάρσους. Επίσης, για την ταινία δημιουργήθηκαν 5.300 κοστούμια, ενώ μόνο το βασικό εργαστήριο κοστουμιών απασχόλησε 175 καλλιτέχνες και τεχνικούς – τα μεγέθη από μόνα τους μαρτυρούν ότι δεν είναι τυχαίο ότι έχει χαρακτηριστεί «ταινία της δεκαετίας». Επίσης, με την «Οδύσσεια» ο Νόλαν εκπληρώνει το όνειρό του να γυρίσει μια ολόκληρη ταινία αποκλειστικά με κάμερες IMAX. Παράλληλα, αποτελεί τη μέχρι σήμερα πιο καθηλωτική και μεγαλειώδη κινηματογραφική εμπειρία της καριέρας του.
Η ταινία στήνεται με καθαρό βλέμμα στη λεπτομέρεια: πλοία που μοιάζουν πραγματικά αφού δοκιμάστηκαν στις ανοιχτές θάλασσες, σπηλιές στην Ελλάδα που ήταν όντως βγαλμένες από τους μύθους του Οδυσσέα, νυχτερινές λήψεις με βροχή, παγωνιά και τον κρύο αέρα να χτυπάει τα πρόσωπα, φως που μετακινείται, αέρας που σφυρίζει στα σκηνικά, βήματα που αφήνουν αμυδρά ίχνη στα σανίδια. Και με έναν δημιουργό που αντιμετωπίζει τον μύθο σαν ζωντανό οργανισμό, η αφήγηση αλλάζει κλίμα: από την είδηση περνάμε στη μνήμη και την πρόθεση.
Όπως αποκαλύπτει ο Νόλαν, ποτέ δεν έπαψε να έχει επαφή με την «Οδύσσεια», την οποία ανακάλυψε στη διασκευασμένη εκδοχή της τα πρώτα χρόνια του δημοτικού σχολείου. Ακόμα θυμάται μαθητές μεγαλύτερων τάξεων να παρουσιάζουν τη θεατρική μεταφορά του έργου, ενώ ιδιαίτερη εντύπωση του είχαν κάνει η ιστορία του Δούρειου Ιππου και τα έντονα μυθολογικά στοιχεία του έπους, όπως ο μονόφθαλμος Κύκλωπας και οι Σειρήνες, οι νύμφες που παρέσυραν τους ναυτικούς στον όλεθρο με το τραγούδι τους.
Μυθικός κόσμος
«Για πολλούς από εμάς, η “Οδύσσεια” υπάρχει πάντα κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού μας», λέει – και σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να φανταστεί ότι κάποια στιγμή θα τη σκηνοθετήσει. «Η “Οδύσσεια” είναι ένα σπουδαίο έργο, εξαιρετικά σημαντικό για την Ιστορία του κόσμου και την εξέλιξη του πολιτισμού, που δεν έχει μεταφερθεί ποτέ στον κινηματογράφο ως σύγχρονη υπερπαραγωγή. Με ενθουσίασε η πρόκληση να δημιουργήσω τον μυθικό κόσμο της αρχαίας Ελλάδας και να αφηγηθώ την ιστορία του, με όλα τα πλούσια θεματικά της επίπεδα, με έναν πρωτόγνωρο τρόπο», αναφέρει ο Βρετανός σκηνοθέτης.
Γι’ αυτό και αποφάσισε να μείνει όσο πιστός μπορούσε στο έπος του Ομήρου, το οποίο, επίσης, δεν ακολουθεί μια γραμμική δομή, έχει παράλληλες αφηγήσεις και παρεκβάσεις-παράλληλες σκηνές, τις οποίες υιοθετεί και αυτός στην ταινία. Οπως ξέρουμε από τις επίσης μεγαλειώδεις ταινίες του «Δουνκέρκη», «Inception», «Οπενχάιμερ» και «Tenet», ο Νόλαν δεν αφήνει τίποτα στην τύχη και μελετάει κάθε λεπτομέρεια γύρω από την πραγματική ή τη μυθική ιστορία την οποία μελετά – κυρίως, όμως, αυτό που ήθελε είναι η δική του εκδοχή της «Οδύσσειας», μιας ιστορίας που εκτυλίσσεται πριν από σχεδόν 3.000 χρόνια, να είναι οικεία στο σημερινό κοινό.
Η προσέγγισή του ακολουθεί την ίδια παράδοση με τους πρώτους ραψωδούς, οι οποίοι τραγουδώντας το έπος του Ομήρου το προσάρμοζαν στο κοινό τους αλλάζοντας τη γλώσσα, χρησιμοποιώντας ιδιόλεκτο, δίνοντας έμφαση σε διαφορετικά θέματα ή ακόμη και τροποποιώντας ορισμένα σημεία της αφήγησης, ώστε οι ακροατές να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα στην ιστορία. «Οταν έγραφα το σενάριο, πήρα συνειδητά την απόφαση η ταινία να είναι προσιτή», εξηγεί ο Νόλαν. «Ηθελα ο κόσμος της “Οδύσσειας” να μοιάζει με έναν κόσμο στον οποίο μπορεί να συνδεθεί ένας σύγχρονος θεατής. Δεν θέλαμε να θυμίζει αισθητικά ή ηχητικά προηγούμενες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις της αρχαιότητας, που συχνά αντλούν την έμπνευσή τους από συγκεκριμένες περιόδους της τέχνης και της μουσικής, όπως η νεοκλασική ζωγραφική του 18ου και 19ου αιώνα ή οι ορχηστρικές συνθέσεις της ρομαντικής περιόδου. Θέλαμε έναν κόσμο γήινο, σύγχρονο και ανθρώπινο, που να εδραιώνει την ιστορία». Εκεί, δηλαδή, όπου η ιδέα σκληραίνει σε ύλη, η παραγωγή δοκιμάζει τα όρια του ρεαλισμού και της αντοχής.
Ακροβατικά
Η αγάπη του Νόλαν για τα γυρίσματα σε φυσικές τοποθεσίες, τα πραγματικά σκηνικά, τα ακροβατικά μπροστά στην κάμερα και τα πρακτικά εφέ είναι ευρέως γνωστή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποφεύγει τα ψηφιακά εφέ όταν είναι απαραίτητα. Αλλωστε οι ταινίες του έχουν τιμηθεί τρεις φορές με Οσκαρ για τα οπτικά εφέ. Κάπως έτσι, σχεδόν αδύνατη έμοιαζε και η αποστολή όλων όσοι συμμετείχαν στο πρότζεκτ να μπορούν να υλοποιήσουν μια άκρως απαιτητική παραγωγή σε τόσο διαφορετικά μέρη και με τόσο δύσκολα γυρίσματα. Πολλές φορές, όπως εξομολογούνται, χρειάστηκε να διασχίσουν απόκρημνες πλαγιές με τα πόδια, αφού δεν υπήρχε πρόσβαση, να ξυπνήσουν πολύ πρωί για το φως ή να δοκιμάσουν, όπως ο πρωταγωνιστής Ματ Ντέιμον, τις αντοχές τους. Ομως, όπως καταλήγει ο Νόλαν, «ήταν μια δύσκολη δουλειά και έτσι ακριβώς έπρεπε να είναι. Είναι η Οδύσσεια».
Σε ό,τι αφορά τον ρόλο του Οδυσσέα, ο Κρίστοφερ Νόλαν δεν είχε εξαρχής καμία αμφιβολία ότι πρέπει να τον αναλάβει ο Ματ Ντέιμον, ο οποίος είπε το «ναι» πολύ προτού προλάβει να ακούσει για ποιον ακριβώς ρόλο τον ήθελε. Εχοντας ήδη συνεργαστεί μαζί του στις ταινίες «Οπενχάιμερ» και «Interstellar», ο Νόλαν ήταν απολύτως βέβαιος ότι ο Ντέιμον μπορούσε όχι μόνο να ενσαρκώσει τον Οδυσσέα, αλλά και να πρωταγωνιστήσει σε μια παραγωγή τέτοιου μεγέθους. «Χρειαζόμουν τον Ματ γιατί ήθελα έναν ηθοποιό με εξαιρετικό ταλέντο και μοναδική σχέση με το κοινό. Είναι επίσης στο ιδανικό σημείο της ζωής και της καριέρας του για να υποδυθεί αυτόν τον χαρακτήρα», υποστηρίζει ο Νόλαν.
«Ο Οδυσσέας είναι ένας άνθρωπος με αχαλίνωτη φαντασία και σοφία, κουβαλά όμως μια βαθιά κόπωση. Είναι ένας ώριμος και πολυσύνθετος ρόλος, εξαιρετικά απαιτητικός, όμως ο Ματ αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά σε αυτόν. Χρειαζόμουν επίσης κάποιον που όχι μόνο θα άντεχε αυτό το απαιτητικό ταξίδι, αλλά θα έστεκε ως αρχηγός. Ο Ματ μεταφέρει παντού θετική ενέργεια. Αυτή η ταινία θα ήταν αδιανόητη χωρίς εκείνον».
Πέρα από τον Ματ Ντέιμον, ο οποίος ακολούθησε ειδικό πρόγραμμα ασκήσεων και διατροφής για να μπορέσει να αντεπεξέλθει στις ανάγκες του ρόλου, το ίδιο απαιτητικοί ήταν και οι γυναικείοι ρόλοι. Η βραβευμένη με Οσκαρ Αν Χάθαγουεϊ, η οποία ερμηνεύει την Πηνελόπη, αποδίδει σημαντικό μέρος της έμπνευσής της στην ενδυματολόγο Ελεν Μιρόζνικ και τη make-up artist Λουίζα Αμπελ. «Στην ταινία φοράω δέκα διαφορετικά κοστούμια, όλα με ζωντανά χρώματα, όπως ακριβώς πρέπει να είναι τα χρώματα της Πηνελόπης.
Μέσα από αυτά αντιλαμβάνεσαι αμέσως ποια είναι αυτή η γυναίκα, της οποίας ο σύζυγος αγνοείται εδώ και τόσα χρόνια. Η ίδια δεν θεωρεί ότι είναι χήρα. Ντύνεται καθημερινά σαν βασίλισσα, γιατί κάθε μέρα μπορεί να είναι η μέρα που ο Οδυσσέας θα επιστρέψει. Χωρίς να χρειαστεί να πω ούτε μία λέξη, ο θεατής καταλαβαίνει όλα όσα πρέπει να γνωρίζει για την Πηνελόπη. Και η Λουίζα είναι πραγματική εξαιρετική», αποκαλύπτει η Χάθαγουεϊ. Μέχρι και αργαλειό αναγκάστηκε να μάθει για να φαίνονται αληθοφανείς οι κινήσεις της: «Ο Κρίστοφερ Νόλαν και η Eμα Τόμας μού βρήκαν μια εξαιρετική δασκάλα στη Βόρεια Καλιφόρνια, ειδική στην ύφανση με αρχαίο αργαλειό», αποκαλύπτει η Χάθαγουεϊ.
Οι συντελεστές
Εκτός από τον βραβευμένο με Oσκαρ Ματ Ντέιμον, τον έτερο κεντρικό πρωταγωνιστικό ρόλο κατέχει ο βραβευμένος με BAFTA Τομ Χόλαντ, ο οποίος υποδύεται τον Τηλέμαχο. Πρόκειται για ένα άκρως οικείο πρόσωπο, ειδικά στους πιο νεαρούς θεατές, αφού έχει συμμετάσχει σε ταινίες όπως ο «Spider-Man» και οι «Εκδικητές»: Η Τελευταία Πράξη».
Επίσης, ο Ρόμπερτ Πάτινσον υποδύεται τον Αντίνοο, έναν από τους μνηστήρες της Πηνελόπης. Και φυσικά, σε ό,τι αφορά την πολυσυζητημένη και βραβευμένη με Οσκαρ Λουπίτα Νιόνγκο, όντως εμφανίζεται, όπως είχαμε γράψει σε προηγούμενο δημοσίευμα, κάτι που όμως δεν είχε επιβεβαιωθεί μέχρι την τελευταία στιγμή. Και μάλιστα κρατά διπλό ρόλο: ως Ελένη της Τροίας, βασίλισσα της Σπάρτης, και ως Κλυταιμνήστρα, δίδυμη αδελφή της Ελένης και βασίλισσα των Μυκηνών. Η δύο φορές υποψήφια για Οσκαρ Σαμάνθα Μόρτον υποδύεται τη μάγισσα Κίρκη και ο βραβευμένος με Emmy Τζον Λεγκουιζάμο τον Εύμαιο, τον πιστό υπηρέτη του Οδυσσέα.
Οσο για την επίσης αγαπημένη της νεολαίας, και πολύ υψηλά στις προτιμήσεις των σκηνοθετών παγκοσμίως, μούσα πολλών οίκων μόδας και ένα από τα πρόσωπα της χρονιάς, βραβευμένη ταυτόχρονα με Emmy και Χρυσή Σφαίρα, Ζεντάγια, θα τη δούμε στον ρόλο της θεά Αθηνάς.
Από τις μυθικές θεές δεν θα μπορούσε να απουσιάζει και μια πραγματική, όπως είναι η βραβευμένη με Οσκαρ Σαρλίζ Θερόν, η οποία ενσαρκώνει την Καλυψώ, μια αθάνατη νύμφη. Τον ρόλο του Μενελάου υποδύεται ένας ιδιαίτερα δημοφιλής ηθοποιός και προσωπικά αγαπημένος μας, ο Τζον Μπέρνταλ – όσοι έχουν δει το «The Bear» και «The Walking Dead» ξέρουν. Ο υποψήφιος για Emmy Χίμες Πατέλ ερμηνεύει τον Ευρύλοχο, τον δεύτερο στην ιεραρχία του πληρώματος του Οδυσσέα. Μεταμορφωμένο σε Κύκλωπα και μάλιστα ύστερα από άκρως απαιτητικό μακιγιάζ θα δούμε τον βραβευμένο με Tony Μπιλ Εργουιν.
Συζητήσεις έχει προκαλέσει, εκτός από τη Λουπίτα Νιόνγκο ως Ωραία Ελένη, και η συμμετοχή δύο άλλων ηθοποιών: του Κόρεϊ Χόκινς, ο οποίος τελικά θα υποδυθεί έναν ωραίο μαύρο μνηστήρα της Πηνελόπης, αλλά και του τρανς Ελιοτ Πέιτζ, ο οποίος δεν θα ερμηνεύσει τον Αχιλλέα, όπως αρχικά φημολογούνταν, αλλά τον Σίνωνα, τον περίφημο κατάσκοπο που άφησαν οι Ελληνες στην Τροία, όταν προσποιήθηκαν ότι φεύγουν, με σκοπό να καταφέρει να τους βάλει στην πόλη της Τροίας.
Η Μία Γκοθ υποδύεται τον πολύ ιδιαίτερο και κρίσιμο ρόλο της άλλοτε πιστής υπηρέτριας Μελανθώς, την οποία κατηγόρησε και τελικά απαγχόνισε ο Οδυσσέας για προδοσία – κάτι που δείχνει ότι η ταινία δεν έχει πρόθεση να εξωραΐσει τον Οδυσσέα, αλλά να αποκαλύψει και τις πιο ατελείς, ηθικά, πλευρές του. Ο Κρίστοφερ Νόλαν βασίζεται στο ομηρικό έπος και υπογράφει το σενάριο και τη σκηνοθεσία, ενώ αναλαμβάνει και την παραγωγή με την Εμα Τόμας για λογαριασμό της εταιρείας τους, Syncopy. Την εκτέλεση παραγωγής ανέλαβε ο Τόμας Χέισλιπ.
Ο Δούρειος Ιππος
Ενα από τα πιο δύσκολα στοιχήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν οι συντελεστές της ταινίας ήταν η κατασκευή του Δούρειου Ιππου, την οποία ο Κρίστοφερ Νόλαν θεωρούσε πολύ κεντρική για την ταινία και δεν ήθελε να είναι ούτε αποτέλεσμα εφέ, ούτε αληθοφανής – ήθελε να μοιάζει πέρα για πέρα αληθινός.
Αντί λοιπόν για τον κλασικό ξύλινο ίππο πάνω σε τροχούς, ο Δούρειος Ιππος παρουσιάζεται ως αφιέρωμα στον θεό της θάλασσας Ποσειδώνα, εγκαταλελειμμένος στην ακροθαλασσιά ώστε να τον παρασύρουν τα κύματα. «Αν θέλεις να πιστέψει το κοινό ότι οι Τρώες θα έβαζαν πραγματικά αυτό το αφιέρωμα μέσα στην πόλη τους, τότε πρέπει να έχεις ένα πραγματικά έξυπνο τέχνασμα», λέει ο Νόλαν. «Ετσι γεννήθηκε η ιδέα ο ίππος να είναι μισοβυθισμένος στην άμμο, χτυπημένος από τα κύματα, τη στιγμή που τον ανακαλύπτουν οι Τρώες. Είναι ένα μεγάλο ρίσκο και ο Οδυσσέας δεν γνωρίζει αν θα τσιμπήσουν το δόλωμα. Εκείνοι όμως τον σέρνουν από την παραλία μέχρι την πόλη ως πολεμικό τρόπαιο».
Για τις ανάγκες διαφορετικών σκηνών, μάλιστα, κατασκευάστηκαν πολλαπλά αντίγραφα του Δούρειου Ιππου, με καθένα από αυτά να έχει ύψος 10 μέτρα! «Επρεπε να είναι αρκετά μεγάλος ώστε να χωρά όσους πολεμιστές απαιτούσε η αποστολή, χωρίς όμως να είναι υπερβολικά ογκώδης. Και, το σημαντικότερο, δεν ήθελα να έχει ρόδες», λέει ο Νόλαν. «Ηθελα να είναι κάτι που θα έπρεπε πραγματικά να συρθεί μέχρι την Τροία, κάτι που θα δυσκόλευε τους Τρώες να το μεταφέρουν μέσα στην πόλη. Αυτό μου φαινόταν πολύ πιο αληθοφανές».
Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι ταινίες του Κρίστοφερ Νόλαν -ανάμεσά τους οι «Οπενχάιμερ», «Tenet», «Δουνκέρκη», «Interstellar», «Inception» και η τριλογία του «Σκοτεινού Ιππότη»- έχουν ξεπεράσει τα 6 δισ. δολάρια σε εισπράξεις παγκοσμίως και έχουν αποσπάσει συνολικά 18 βραβεία Οσκαρ και 49 υποψηφιότητες. Το 2023 το «Οπενχάιμερ» σημείωσε εισπράξεις σχεδόν 1 δισ. δολαρίων παγκοσμίως και βραβεύτηκε με επτά Οσκαρ, συμπεριλαμβανομένων της Καλύτερης Σκηνοθεσίας και της Καλύτερης Ταινίας.
ΠΗΓΗ: PROTOTHEMA.GR
