Γράφει η Ειρήνη Αντωνάκη
Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μείωσης των Φυσικών Καταστροφών, αναδεικνύεται η σημασία της πρόληψης, της εκπαίδευσης και της προσαρμογής της κοινωνίας απέναντι στα ακραία φυσικά φαινόμενα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή εντείνει τις προκλήσεις.
Με αφορμή τη συγκεκριμένη ημέρα, μίλησε στο «Θέμα Κρήτης» η Νίκη Ευελπίδου, καθηγήτρια στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Φυσικές καταστροφές: Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις και οι επιπτώσεις τους
Όπως επισημάνθηκε, οι φυσικές καταστροφές δεν αποτελούν απλώς ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την ανθρώπινη ζωή, τις υποδομές, την οικονομία και το φυσικό περιβάλλον. Παρότι δεν είναι πάντα δυνατό να αποτραπεί η εκδήλωση ενός φυσικού φαινομένου, ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται οι ανθρώπινες δραστηριότητες και σχεδιάζονται οι υποδομές μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις συνέπειές του.
Πλημμύρες στην Κρήτη: Ο ρόλος των ρεμάτων και των χειμάρρων
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι πλημμύρες στην Κρήτη, καθώς, όπως ανέφερε η κ. Ευελπίδου, η ιστορική γνώση για τις περιοχές που είναι επιρρεπείς σε πλημμυρικά φαινόμενα δεν αξιοποιείται πάντοτε επαρκώς. Η καταπάτηση των ρεμάτων και οι παρεμβάσεις στη φυσική ροή των υδάτων αυξάνουν τον κίνδυνο καταστροφών, ιδιαίτερα όταν σημειώνονται έντονες βροχοπτώσεις. Παράλληλα, οι χείμαρροι μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε παράκτιες περιοχές, όπως έχει συμβεί στην Αγία Πελαγία, ενώ τα έντονα κυματικά φαινόμενα αποτελούν πρόσθετη απειλή για τις ακτές.
Η εκπαίδευση των πολιτών μπορεί να σώσει ζωές
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη ενημέρωσης και εκπαίδευσης των πολιτών σχετικά με τον τρόπο αντίδρασης κατά τη διάρκεια μιας φυσικής καταστροφής. Η επιλογή, για παράδειγμα, να διασχίσει κάποιος έναν πλημμυρισμένο δρόμο με το όχημά του μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επικίνδυνη. Για τον λόγο αυτό, είναι κρίσιμο οι πολίτες να γνωρίζουν όχι μόνο πώς να αποφεύγουν ενέργειες που αυξάνουν τον κίνδυνο, αλλά και πώς να προστατεύονται όταν ένα ακραίο φαινόμενο βρίσκεται σε εξέλιξη.
Κλιματική αλλαγή: Λιγότερος χρόνος για προσαρμογή
Στο ίδιο πλαίσιο, αναδείχθηκε ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής, η οποία, αν και το κλίμα μεταβάλλεται και μέσω φυσικών διεργασιών, επιταχύνεται σημαντικά από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Η επιτάχυνση αυτή περιορίζει τον χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους οι κοινωνίες για να προσαρμοστούν, ενώ η συχνότερη επανάληψη ακραίων φαινομένων δυσκολεύει την αποκατάσταση τόσο του φυσικού περιβάλλοντος όσο και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.
Πρόληψη και επιστημονική γνώση στο επίκεντρο
Η πρόληψη, όπως ανέφερε η κ. Ευελπίδου, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών. Η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης, των ιστορικών δεδομένων και της εμπειρίας από προηγούμενα περιστατικά μπορεί να συμβάλει στον καλύτερο σχεδιασμό και στην αποτελεσματικότερη προστασία των πολιτών. Παράλληλα, απαραίτητη θεωρείται η συνεργασία μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας, της πολιτείας και της κοινωνίας, ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και στις ανάγκες κάθε περιοχής.
Ανθεκτικές κοινωνίες μέσα από σωστό σχεδιασμό
Τέλος, τονίστηκε η ανάγκη να ενταχθεί η εκπαίδευση για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών στην καθημερινότητα, από τη σχολική ηλικία έως την ενημέρωση των ενηλίκων. Ταυτόχρονα, κάθε νέο έργο και κάθε παρέμβαση στον χώρο θα πρέπει να σχεδιάζεται λαμβάνοντας υπόψη τις ακραίες συνθήκες και τις κλιματικές προκλήσεις. Στόχος είναι η δημιουργία μιας κοινωνίας περισσότερο προετοιμασμένης και ανθεκτικής, με βασική προτεραιότητα την προστασία της ανθρώπινης ζωής, των περιουσιών και του φυσικού περιβάλλοντος.
