Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζονται και διανέμονται οι κληρονομιές φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, δίνοντας λύσεις σε υποθέσεις που συχνά προκαλούν πολυετείς οικογενειακές διαμάχες. Από τα ακίνητα που παραμένουν αναξιοποίητα λόγω διαφωνιών μεταξύ συγγενών, μέχρι τις περιπτώσεις κληρονομιάς με χρέη, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να διευκολύνει τη διαχείριση της περιουσίας και να περιορίσει τον κατακερματισμό της.

Κεντρικό σημείο των αλλαγών αποτελεί η προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων από τις οφειλές του θανόντος, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Παράλληλα, προβλέπονται νέες δυνατότητες για τη διανομή ακινήτων, την καταβολή της νόμιμης μοίρας και τον προγραμματισμό της περιουσιακής διαδοχής.

Πότε τίθενται σε εφαρμογή οι νέες ρυθμίσεις

Οι νέοι κανόνες αφορούν, κατά γενικό κανόνα, κληρονομιές προσώπων που έφυγαν από τη ζωή από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Ωστόσο, προβλέπονται εξαιρέσεις για συγκεκριμένες περιπτώσεις παλαιότερων κληρονομιών, κυρίως ως προς τη διανομή της περιουσίας και τη δυνατότητα απογραφής.

Αυτό σημαίνει ότι οι εκκρεμείς υποθέσεις δεν αντιμετωπίζονται όλες με τον ίδιο τρόπο, καθώς η εφαρμογή των διατάξεων εξαρτάται από τον χρόνο θανάτου και τις ειδικότερες προϋποθέσεις κάθε περίπτωσης.

Κληρονομικά χρέη: Πότε προστατεύεται η προσωπική περιουσία

Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τους κληρονόμους που καλούνται να διαχειριστούν περιουσίες με δάνεια, φορολογικές οφειλές ή άλλες οικονομικές υποχρεώσεις. Με το νέο πλαίσιο, η προσωπική περιουσία του κληρονόμου διαχωρίζεται, υπό προϋποθέσεις, από την κληρονομική περιουσία.

Ετσι, η αποδοχή μιας κληρονομιάς δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι το προσωπικό σπίτι, οι καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία του κληρονόμου θα χρησιμοποιηθούν για την εξόφληση των χρεών του θανόντος.

Οι οφειλές, ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται και μπορούν να καλυφθούν από την κληρονομική περιουσία. Εάν, για παράδειγμα, ένα ακίνητο συνοδεύεται από σημαντικά χρέη, ενδέχεται να χρειαστεί να αξιοποιηθεί για την εξόφλησή τους. Η προστασία, επομένως, δεν σημαίνει ότι ο κληρονόμος διατηρεί απαραίτητα το ακίνητο χωρίς οικονομικές επιβαρύνσεις.

Υπάρχουν, παράλληλα, περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να προκύψει προσωπική ευθύνη. Αυτό μπορεί να συμβεί εάν ο κληρονόμος δηλώσει αρμοδίως ότι θα διαχειρίζεται και θα διαθέτει ελεύθερα την κληρονομιά ή εάν παραβιάσει τις νόμιμες υποχρεώσεις του, όπως τους περιορισμούς στις μεταβιβάσεις, τη διατήρηση της αξίας της περιουσίας και την προβλεπόμενη σειρά εξόφλησης των πιστωτών.

Για τον λόγο αυτό, κάθε πώληση, μεταβίβαση ή πληρωμή που αφορά την κληρονομιά χρειάζεται προσεκτικό νομικό έλεγχο.

Ειδική πρόβλεψη για παλιές κληρονομιές με χρέη

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μεταβατική ρύθμιση για παλαιότερες κληρονομιές. Εως τον Νοέμβριο προβλέπεται ειδική δυνατότητα απογραφής για κληρονόμους προσώπων που είχαν πεθάνει έως τις 22 Μαΐου 2026 και δεν είχαν προχωρήσει εγκαίρως στη σχετική διαδικασία που εξασφαλίζει προστασία της προσωπικής τους περιουσίας.

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορούν να ζητήσουν τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων, προκειμένου να καταγραφεί η κληρονομική περιουσία.

Για την αξιοποίηση της ρύθμισης απαιτείται, μεταξύ άλλων, να μην έχει ξεκινήσει αναγκαστική εκτέλεση στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου και να μην συντρέχει νόμιμος λόγος απώλειας της σχετικής προστασίας.

Η προθεσμία υπολογίζεται από τη δημοσίευση του νόμου τον Μάιο και όχι από την έναρξη εφαρμογής του νέου καθεστώτος τον Σεπτέμβριο. Αντίθετα, η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν ανοίγει γενικά τον δρόμο για ανάκληση παλαιότερων αποποιήσεων κληρονομιάς.

Νόμιμη μοίρα: Πώς αλλάζει η διαδοχή στα ακίνητα

Αλλαγές προβλέπονται και στη νόμιμη μοίρα, δηλαδή στο ελάχιστο μερίδιο της κληρονομιάς που δικαιούνται συγκεκριμένοι στενοί συγγενείς, ακόμη και όταν υπάρχει διαθήκη.

Με το νέο καθεστώς, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου. Το ποσό αντιστοιχεί στο μισό της αξίας της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος εάν δεν υπήρχε διαθήκη, με τον υπολογισμό να επηρεάζεται από τις ειδικότερες περιστάσεις κάθε υπόθεσης.

Η αλλαγή αυτή επιτρέπει στον ιδιοκτήτη να αφήσει, για παράδειγμα, ένα ακίνητο σε ένα μόνο από τα παιδιά του, χωρίς να καθίστανται αυτομάτως τα υπόλοιπα παιδιά συνιδιοκτήτες. Παραμένει, όμως, η υποχρέωση κάλυψης της χρηματικής αξίωσης των δικαιούχων.

Ενδεικτικά, εάν ένας γονέας χωρίς επιζώντα σύζυγο έχει δύο παιδιά και η μοναδική καθαρή περιουσία του είναι ένα διαμέρισμα αξίας 300.000 ευρώ, μπορεί να το αφήσει με διαθήκη στο ένα παιδί. Το άλλο παιδί, εφόσον δεν υπάρχουν προηγούμενες παροχές ή άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τον υπολογισμό, δικαιούται χρηματική αξίωση 75.000 ευρώ.

Ετσι, το ακίνητο μπορεί να παραμείνει σε έναν ιδιοκτήτη, περιορίζοντας τον κατακερματισμό της περιουσίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πάντως, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοιχείου αντί χρημάτων.

Διαφωνίες μεταξύ συγκληρονόμων: Πώς μπορεί να αξιοποιηθεί ένα ακίνητο

Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τα ακίνητα που ανήκουν σε περισσότερους κληρονόμους και δεν μπορούν να διαχωριστούν πρακτικά ή χωρίς σημαντική οικονομική επιβάρυνση.

Στις περιπτώσεις αυτές, προβλέπεται η δυνατότητα το δικαστήριο, ύστερα από αίτηση συγκληρονόμου, να του επιδικάσει τη μερίδα άλλου συγκληρονόμου, έναντι ποσού που αντιστοιχεί στην αγοραία αξία της.

Για παράδειγμα, εάν δύο αδέλφια έχουν από 50% σε ένα διαμέρισμα αξίας 200.000 ευρώ, το ένα μπορεί να ζητήσει δικαστικά να αποκτήσει και το υπόλοιπο μερίδιο, καταβάλλοντας ενδεικτικά 100.000 ευρώ.

Η απόφαση δεν είναι αυτόματη. Το δικαστήριο εξετάζει τις προϋποθέσεις, την πραγματική αξία του ακινήτου και τις δυνατότητες αξιοποίησής του. Εάν περισσότεροι συγκληρονόμοι διεκδικούν το ίδιο ακίνητο, λαμβάνονται υπόψη και οι σχετικές περιστάσεις.

Η συγκεκριμένη δυνατότητα μπορεί να αποδειχθεί σημαντική για οικογένειες που αδυνατούν να συμφωνήσουν στη διαχείριση ενός κοινού ακινήτου, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενδιαφερόμενος μπορεί να καλύψει το απαιτούμενο ποσό.

Τι ισχύει για τις παλιές υποθέσεις διανομής

Οι νέοι κανόνες για τη διανομή μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να εφαρμοστούν και σε παλαιότερες κληρονομιές, εφόσον δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής.

Παράλληλα, η συμφωνία των συγκληρονόμων για τη διανομή του συνόλου ή μέρους της περιουσίας μπορεί να συνδέεται και με την αποδοχή της κληρονομιάς. Αυτό δίνει τη δυνατότητα να συνδυαστούν οι σχετικές διαδικασίες, χωρίς να παρακάμπτονται οι απαιτούμενες συμβολαιογραφικές πράξεις, οι φορολογικές υποχρεώσεις και η καταχώριση των δικαιωμάτων στα αρμόδια μητρώα.

Κληρονομικές συμβάσεις: Σχεδιασμός της περιουσίας εν ζωή

Το νέο πλαίσιο εισάγει επίσης τη δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων, μέσω των οποίων μπορεί να οργανωθεί η διαδοχή της περιουσίας όσο ο ιδιοκτήτης βρίσκεται ακόμη στη ζωή.

Οι συμβάσεις καταρτίζονται ενώπιον συμβολαιογράφου, με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων, και επιτρέπουν τον καθορισμό κληρονόμων ή άλλων παροχών για τον χρόνο μετά τον θάνατο.

Η δυνατότητα αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για οικογενειακές επιχειρήσεις και περιουσίες που απαιτούν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, καθώς μπορεί να συμβάλει στην αποφυγή μελλοντικών αντιπαραθέσεων.

Σε αντίθεση με τη διαθήκη, οι δεσμευτικές διατάξεις μιας τέτοιας σύμβασης δεν μπορούν να ανακληθούν μονομερώς, με την επιφύλαξη των ειδικών εξαιρέσεων που προβλέπει ο νόμος.

Συνολικά, οι αλλαγές επιχειρούν να διευκολύνουν τη διαχείριση των κληρονομιών, να περιορίσουν τις διαφωνίες μεταξύ συγγενών και να διαμορφώσουν σαφέστερους κανόνες για την προστασία της περιουσίας. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις εφαρμογής κάθε ρύθμισης παραμένουν καθοριστικές, ιδίως στις περιπτώσεις κληρονομικών χρεών και ακινήτων με πολλούς συνιδιοκτήτες.

Πηγή: newmoney.gr