Αγαπητοί μου γονείς, φοιτητές, αναπληρωτές εκπαιδευτικοί και γενικά κυνηγοί διαμερισμάτων, αν νομίζατε ότι ο Σεπτέμβριος φέρνει μόνο σχολικές τσάντες, βιβλία, τετράδια και ένα φρέσκο ξεκίνημα, έχω νέα για εσάς: φέρνει και το ετήσιο κυνήγι θησαυρού της ελληνικής αγοράς ενοικίασης κατοικιών.
Μόνο που εδώ ο θησαυρός δεν είναι χρυσός. Είναι ένα διαμέρισμα 35–40 τετραγωνικών, με λογικό ενοίκιο, χωρίς υγρασία, χωρίς εκπλήξεις και, αν γίνεται, να είναι κανονική κατοικία και όχι να θυμίζει σκηνικό από ταινία τρόμου. Κάθε Σεπτέμβριο, χιλιάδες φοιτητές, οικογένειες και αναπληρωτές εκπαιδευτικοί μπαίνουν σε έναν αγώνα δρόμου που κανείς δεν θέλει πραγματικά να τρέξει. Την ίδια ώρα, βέβαια, υπάρχουν και εργαζόμενοι, γιατροί, στρατιωτικοί και άλλοι επαγγελματίες που αναζητούν κατοικία καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, ανάλογα με τις μεταθέσεις και τις υπηρεσιακές τους ανάγκες. Αγγελίες, τηλέφωνα, μεσίτες, «μόλις το έδωσα», «θα σας πάρω αργότερα», «έχω άλλους δύο να το δουν» και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά η αγωνιώδης ερώτηση:
«Θα βρούμε τελικά σπίτι ή θα κοιμόμαστε στο ξενοδοχείο των αστέρων;»
Και κάπου εδώ σταματάει το αστείο.
Πολυκατοικίες-φαντάσματα: Σπίτια που μένουν κλειστά
Στο Ηράκλειο — όπως και σε πολλές άλλες πόλεις, αλλά και σε χωριά — υπάρχουν κτίρια που μοιάζουν να έχουν ξεχαστεί στον χρόνο. Σκοτεινά, κλειστά, χωρίς συντήρηση, με σπίτια που παραμένουν άδεια για χρόνια. Και το παράδοξο είναι ότι την ίδια στιγμή άνθρωποι ψάχνουν απεγνωσμένα έναν χώρο για να μείνουν. Θα μπορούσαν να στεγάσουν οικογένειες, φοιτητές, εργαζόμενους. Αντί γι’ αυτό, μένουν κλειστά και περιμένουν. Τι; Και όταν η διαθέσιμη προσφορά μειώνεται και η ζήτηση φτάνει τον Θεό, οι τιμές χτυπάνε κόκκινο. Και τότε ο άνθρωπος που χρειάζεται άμεσα σπίτι αρχίζει να εξετάζει λύσεις που υπό φυσιολογικές συνθήκες δεν θα περνούσαν ποτέ από το μυαλό του. Γιατί όταν πρέπει να βρεις σπίτι μέσα σε λίγες ημέρες, η πολυτέλεια του «ας το σκεφτώ λίγο» αρχίζει να εξαφανίζεται.
Το κόστος: Το ενοίκιο είναι μόνο η αρχή
Ας μιλήσουμε και για το άλλο μεγάλο πρόβλημα. Το ενοίκιο. Στο Ηράκλειο, ένα μικρό διαμέρισμα 35–45 τ.μ. μπορεί πλέον να κοστίζει περίπου 380 έως 550 ευρώ, ενώ κοντά στο κέντρο μπορεί να ξεπερνά και τα 600 ευρώ. Για μια οικογένεια που στέλνει το παιδί της να σπουδάσει, αυτό δεν είναι απλώς «λίγο ακριβό». Είναι μια δεύτερη σημαντική μηνιαία υποχρέωση, σε μια περίοδο που η οικονομική πίεση έχει γίνει ξανά έντονα αισθητή και η καθημερινότητα γίνεται όλο και ακριβότερη. Και το ενοίκιο, φυσικά, δεν είναι το μοναδικό έξοδο. Υπάρχουν το ρεύμα, το νερό, τα κοινόχρηστα, το διαδίκτυο, οι μετακινήσεις, η διατροφή και, όταν έρθει ο χειμώνας, η θέρμανση. Έξοδα που μπορεί να φαίνονται διαχειρίσιμα μεμονωμένα, αλλά όλα μαζί ανεβάζουν σημαντικά το μηνιαίο κόστος.
Για μια οικογένεια που ήδη προσπαθεί να ανταποκριθεί στις καθημερινές της υποχρεώσεις, το να συντηρεί ένα δεύτερο σπίτι για το παιδί της δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Δεν πληρώνεις απλώς ένα ενοίκιο. Πληρώνεις για ένα ακόμη νοικοκυριό. Και κάπου εκεί ο γονιός κάνει τους υπολογισμούς του και αναρωτιέται πώς ακριβώς θα βγει ο μήνας.
Η πατέντα «σίγουρο νοίκι μέχρι τον Μάιο και μετά… Airbnb»
Και εδώ εμφανίζεται μια ακόμη πρακτική που τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται όλο και πιο γνωστή. Το σπίτι νοικιάζεται για φοιτητική κατοικία τους χειμερινούς μήνες και ο ενοικιαστής καλείται να το εγκαταλείψει μόλις καλοκαιριάσει, ώστε το ακίνητο να αξιοποιηθεί ως τουριστικό κατάλυμα.
Συνήθως με βραχυχρόνια μίσθωση. Καταλαβαίνω την οικονομική λογική του ιδιοκτήτη. Το ακίνητο, εκτός από περιουσιακό στοιχείο, ίσως να είναι και μια επένδυσή του, για την οποία προφανώς θέλει να πετύχει τη μέγιστη δυνατή απόδοση. Αλλά υπάρχει και άνθρωπος στην άλλη πλευρά. Χαλόου…Ο άνθρωπος που νοίκιασε το σπίτι για να μείνει εκεί μόνιμα. Δεν είναι απλά μια βαλίτσα για να τη μαζέψει τον Μάιο και να την ξανανοίξει τον Οκτώβριο. Γι’ αυτό και οι όροι της μίσθωσης πρέπει να είναι ξεκάθαροι από την αρχή. Τι μισθώνεται, για πόσο χρονικό διάστημα και με ποιους όρους. Γιατί το γνωστό ελληνικό «μην ανησυχείς, θα τα βρούμε» είναι μια εξαιρετική φράση. Μέχρι να έρθει η ώρα που πρέπει πράγματι να τα βρούμε. Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια αγορά όπου οι κανόνες υπάρχουν, αλλά το μόνο βέβαιο είναι ότι η τήρησή τους δεν είναι δεδομένη.
Ιδιοκτήτης και ενοικιαστής: Ποιος είναι καλυμμένος;
Το σπίτι μπορεί να είναι η περιουσία κάποιου, το εισόδημά του ή ακόμη και η οικονομική εξασφάλιση της οικογένειάς του, αλλά ταυτόχρονα να συνεπάγεται ευθύνες απέναντι σε τρίτους. Υπάρχει μια πολύ συνηθισμένη παρεξήγηση. Ο ιδιοκτήτης λέει: «Το σπίτι είναι ασφαλισμένο, άρα είμαι καλυμμένος». Ο ενοικιαστής λέει: «Το σπίτι δεν είναι δικό μου, άρα τι με νοιάζει;». Και οι δύο μπορεί να κάνουν λάθος. Γιατί άλλο είναι η ασφάλιση κτιρίου, άλλο η ασφάλιση περιεχομένου και άλλο η ασφάλιση αστικής ευθύνης. Και το ποιος χρειάζεται τι εξαρτάται από το τι ακριβώς έχει στην κατοχή του, ποια χρήση κάνει στο ακίνητο και ποιες ευθύνες αναλαμβάνει. Μια διαρροή, μια πυρκαγιά, μια κλοπή ή ένα ατύχημα μπορεί να δημιουργήσει οικονομικές συνέπειες που κανείς δεν είχε υπολογίσει.
Και τότε έρχεται η γνωστή ερώτηση: «Ποιος πληρώνει;»
Η απάντηση δεν βρίσκεται στο αν «υπάρχει ένα ασφαλιστήριο», αλλά στο τι ακριβώς καλύπτει το ασφαλιστήριο. Γιατί η ασφάλιση δεν είναι ένα χαρτί για να το έχεις στο συρτάρι. Πρέπει να ανταποκρίνεται στον πραγματικό κίνδυνο. Μην περιμένετε να συμβεί η ζημιά για να μάθετε τι καλύπτει το ασφαλιστήριό σας Αυτό ισχύει είτε είστε ιδιοκτήτης είτε ενοικιαστής. Όσο όλα πάνε καλά, το ασφαλιστήριο μένει ήσυχα στο συρτάρι και κανείς δεν το θυμάται. Εάν έρθει ζημιά, αρχίζουν οι ερωτήσεις. Τι καλύπτεται; Τι δεν καλύπτεται; Υπάρχουν προϋποθέσεις; Υπάρχουν όρια; Υπάρχει απαλλαγή; Ποιος έχει την ευθύνη; Και τότε μπορεί να διαπιστώσουμε ότι το ασφαλιστήριό μας δεν καλύπτει αυτό που θεωρούσαμε δεδομένο. Ναι, ξέρω. Οι ασφαλιστικοί όροι δεν είναι μυθιστόρημα που διαβάζεις χαλαρά στην παραλία. Αλλά είναι πολύ πιο ευχάριστο να τους γνωρίζεις πριν έρθει η ζημιά, παρά να τους ξεσκονίζεις όταν αυτή
έχει ήδη συμβεί.
Η στέγη δεν μπορεί να γίνει εμπόδιο στη μόρφωση
Ας αφήσουμε όμως για λίγο την ασφάλιση και ας μιλήσουμε πιο ανθρώπινα.
Δεν είναι φυσιολογικό η έναρξη της σχολικής και της πανεπιστημιακής χρονιάς να συνοδεύεται από την αγωνία «θα βρούμε σπίτι;». Και δεν είναι φυσιολογικό μια οικογένεια να πρέπει να κάνει το σκατό της παξιμάδι, με συγχωρείτε για την έκφραση, για να μπορέσει το παιδί της να σπουδάσει σε άλλη πόλη. Είναι εξίσου παράλογο ένας εργαζόμενος να βρίσκει δουλειά αλλά να μην μπορεί να βρει κατοικία και, σε ακραίες περιπτώσεις, να καταλήγει να κοιμάται στο αυτοκίνητό του. Και είναι ακόμη πιο οξύμωρο να υπάρχουν κτίρια και διαμερίσματα που θα μπορούσαν να διατεθούν για μίσθωση, αλλά παραμένουν κλειστά και αναξιοποίητα. Η Ελλάδα χρειάζεται σοβαρή και μακροπρόθεσμη στεγαστική πολιτική. Χρειάζεται αξιοποίηση των κλειστών ακινήτων, κίνητρα για πραγματική προσφορά κατοικίας και, ναι, αντικίνητρα, καθαρούς κανόνες και ουσιαστικό έλεγχο των καταχρηστικών πρακτικών. Μέχρι τότε, όμως, ο καθένας μας μπορεί τουλάχιστον να ξέρει τι υπογράφει, τι νοικιάζει, τι ευθύνη αναλαμβάνει και τι ακριβώς καλύπτει η ασφάλισή του. Τελευταία σκέψη Ο Σεπτέμβριος έχει έρθει. Καλό μήνα κιόλας… Και μαζί του κορυφώνεται το ετήσιο κυνήγι για κατοικία.
Τα σχολεία θα ανοίγουν, τα πανεπιστήμια θα γεμίζουν ξανά και χιλιάδες άνθρωποι θα ψάχνουν ένα μικρό σπίτι για να κάνουν το επόμενο βήμα στη ζωή τους. Το σπίτι μπορεί να είναι μικρό. Οι οικονομικές υποχρεώσεις και οι ευθύνες που το συνοδεύουν όμως κάθε άλλο παρά μικρές είναι. Γι’ αυτό, πριν από το «κλείσαμε το σπίτι», υπάρχει κάτι ακόμη που αξίζει να σκεφτούμε. Γιατί στο τέλος της ημέρας, αυτό που θέλει κάθε γονιός είναι ένα πράγμα: ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του παιδιού του. Μήπως όμως, στην προσπάθειά μας να βρούμε ένα κεραμίδι για να το βάλουμε πάνω από το κεφάλι μας, ξεχάσαμε να εξασφαλίσουμε και όσα έπρεπε; Γιατί σπίτι δεν είναι μόνο να έχεις ένα κλειδί. Είναι να έχεις σκεφτεί τι μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσεις από τη στιγμή που το κλειδί ανοίξει την πόρτα.
Καλό μήνα και καλή, ασφαλή σχολική και ακαδημαϊκή χρονιά σε όλους!
Ιωάννης Β. Νικηφόρος
Σύμβουλος Διαχείρισης Ασφαλίσιμων Κινδύνων- Ασφαλιστικός Πράκτορας / Συντονιστής Ασφαλιστικών Πρακτόρων.
