Με εκδηλώσεις μνήμης και τιμής τα Ανώγεια τίμησαν σήμερα, Πέμπτη 13 Αυγούστου, τα θύματα του Τρίτου Ολοκαυτώματος, 82 χρόνια μετά την καταστροφή της ιστορικής κωμόπολης από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.
Στις επετειακές εκδηλώσεις παρέστη ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, ο οποίος αναφέρθηκε στον διαχρονικό συμβολισμό της στάσης των Ανωγειανών και στην αξία της ελευθερίας και της εθνικής ενότητας. «Είμαστε εδώ για να τιμήσουμε τον πατριωτισμό των Ανωγειανών και για να προχωρήσουμε μπροστά με πίστη στην πατρίδα μας και στην ελευθερία, με ενότητα, για να κάνουμε την Ελλάδα μας ακόμα καλύτερη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα είχε η διέλευση μαχητικών αεροσκαφών F-16 πάνω από την περιοχή, ως φόρος τιμής στους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, αλλά και σε όλους εκείνους που αντιστάθηκαν για την απελευθέρωση της Κρήτης.
Το «παρών» στις εκδηλώσεις έδωσε και ο περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, μαζί με εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης και τοπικών φορέων. Ο κ. Αρναουτάκης στάθηκε στον ρόλο που διαδραμάτισαν τα Ανώγεια στην Αντίσταση, υπογραμμίζοντας πως η καταστροφή του χωριού δεν κατάφερε να κάμψει το φρόνημα των κατοίκων του.
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Ανωγείων, Σωκράτης Κεφαλογιάννης, υπογράμμισε πως η ιστορική μνήμη αποκτά αξία μόνο όταν παραμένει ζωντανή και μεταφέρεται στις επόμενες γενιές. Το μήνυμα που κυριάρχησε στην τοποθέτησή του ήταν η ανάγκη να μην ξεχαστούν τα γεγονότα και να παραμένει διαρκής η προσπάθεια για ειρήνη και κοινωνική ευημερία.
Στην επέτειο αναφέρθηκε επίσης ο πανεπιστημιακός και συγγραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών, Αριστομένης Συγγελάκης, συνδέοντας την ιστορική μνήμη των Ανωγείων με το ζήτημα των γερμανικών επανορθώσεων και οφειλών προς την Ελλάδα.
Η καταστροφή των Ανωγείων
Τα Ανώγεια αποτελούσαν πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ένα από τα μεγαλύτερα και πιο δραστήρια χωριά της Κρήτης. Ο πληθυσμός τους έφτανε περίπου τους 4.000 κατοίκους, ενώ η τοπική οικονομία στηριζόταν κυρίως στην κτηνοτροφία, τη γεωργία και την παραγωγή υφαντών.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, η περιοχή μετατράπηκε σε σημαντικό σημείο δράσης της κρητικής Αντίστασης. Οι κάτοικοι συμμετείχαν στις επιχειρήσεις κατά των κατοχικών δυνάμεων, ενώ στα Ανώγεια προσέφεραν βοήθεια και προστασία σε Συμμάχους που βρίσκονταν στο νησί. Η περιοχή συνδέθηκε, μεταξύ άλλων, με την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε και τη διαφυγή του προς τα νότια.
Οι εξελίξεις του Αυγούστου του 1944 οδήγησαν στη γερμανική επιχείρηση εναντίον του χωριού, η οποία έμεινε γνωστή ως «Βροντή». Γερμανικές μονάδες έφτασαν στην περιοχή και στις 13 Αυγούστου εισήλθαν στα Ανώγεια, εφαρμόζοντας την εντολή για την ολοκληρωτική καταστροφή του χωριού.
Οι κάτοικοι είχαν σε μεγάλο βαθμό προλάβει να απομακρυνθούν προς τις ορεινές περιοχές. Ωστόσο, αρκετοί ηλικιωμένοι παρέμειναν πίσω και συνελήφθησαν, ενώ άλλοι κάτοικοι έχασαν τη ζωή τους. Γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν έξω από τον οικισμό και στη συνέχεια βρήκαν καταφύγιο σε γειτονικά χωριά του Μυλοποτάμου.
Ακολούθησαν εκτεταμένες λεηλασίες και καταστροφές. Οι κατοχικές δυνάμεις άδειασαν σπίτια από τρόφιμα, αντικείμενα αξίας, εργαλεία και άλλα περιουσιακά στοιχεία, ενώ στη συνέχεια προχώρησαν στην πυρπόληση και ανατίναξη των κτισμάτων.
Η καταστροφή δεν ολοκληρώθηκε σε μία ημέρα. Οι γερμανικές δυνάμεις επέστρεφαν καθημερινά στην περιοχή και συνέχιζαν τις κατεδαφίσεις και τις πυρπολήσεις, μέχρι την οριστική αποχώρησή τους στις 5 Σεπτεμβρίου 1944.
Για σχεδόν έναν μήνα, τα Ανώγεια υπέστησαν μία από τις πιο εκτεταμένες καταστροφές που σημειώθηκαν στην Κρήτη κατά την περίοδο της Κατοχής. Ο οικισμός βρέθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά κατεστραμμένος, ενώ οι κάτοικοί του είχαν χάσει περιουσίες και σπίτια και είχαν διασκορπιστεί σε διάφορες περιοχές.
Παρά τις τεράστιες απώλειες, οι Ανωγειανοί επέστρεψαν στον τόπο τους και ξεκίνησαν από την αρχή. Με ελάχιστα μέσα άρχισαν την ανοικοδόμηση, μετατρέποντας την επιστροφή τους σε σύμβολο αντοχής και αναγέννησης.
Το Τρίτο Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, από τις 13 Αυγούστου έως τις 5 Σεπτεμβρίου 1944, παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κεφάλαια της ιστορίας της Κρήτης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την επέτειο να αποτελεί κάθε χρόνο αφορμή για απόδοση τιμής στα θύματα και υπενθύμιση της αξίας της ελευθερίας και της ειρήνης.
