Από τις 12 Ιουνίου τίθεται σε πλήρη ισχύ σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, εγκαινιάζοντας ένα ανανεωμένο πλαίσιο για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και των αιτημάτων διεθνούς προστασίας. Στην Ελλάδα, η ενσωμάτωση των νέων ευρωπαϊκών κανόνων ολοκληρώθηκε με την ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου από τη Βουλή στις 9 Ιουνίου, σηματοδοτώντας την προσαρμογή της χώρας στις νέες διαδικασίες ελέγχου συνόρων, εξέτασης ασύλου και επιστροφών.
Το ελληνικό πλαίσιο βασίζεται σε τέσσερις κεντρικούς άξονες. Πρώτον, καθιερώνεται υποχρεωτικός προέλεγχος (screening) στα εξωτερικά σύνορα με τη χρήση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac. Δεύτερον, επιταχύνεται η εξέταση των αιτήσεων ασύλου μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων και ειδικών συνοριακών διαδικασιών. Τρίτον, ενισχύεται το σύστημα επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Τέταρτον, η χώρα ευθυγραμμίζεται συνολικά με το νέο ευρωπαϊκό μοντέλο, δίνοντας έμφαση τόσο στην ασφάλεια των συνόρων όσο και στη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Σημαντική παράμετρος του νέου πλαισίου αποτελεί η πρόταση για τη δημιουργία «return hubs», δηλαδή κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες για άτομα των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά. Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στη σχετική ευρωπαϊκή πρωτοβουλία μαζί με χώρες όπως η Γερμανία, η Δανία, η Αυστρία και η Ολλανδία, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες για την υλοποίηση του σχεδίου.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η πρόοδος εφαρμογής του Συμφώνου κρίνεται ικανοποιητική, σύμφωνα με έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε τον Μάιο. Τα περισσότερα κράτη-μέλη κινούνται εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων, προσαρμόζοντας τη νομοθεσία τους και αναπτύσσοντας τις απαιτούμενες υποδομές για ελέγχους, ταυτοποίηση και διαχείριση αιτούντων άσυλο.
Παράλληλα, ενισχύονται οι μηχανισμοί συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών, ιδίως όσον αφορά τη μεταφορά αιτούντων άσυλο προς τα αρμόδια κράτη και την εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία της πρώτης ετήσιας «δεξαμενής αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), που αποτελεί βασικό εργαλείο κατανομής ευθυνών εντός της Ένωσης.
Ωστόσο, παραμένουν προκλήσεις. Η πλήρης λειτουργία του νέου συστήματος απαιτεί την ολοκλήρωση του Eurodac, την ανάπτυξη επαρκών υποδομών στα σύνορα, την αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων και την πλήρη ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης μεταξύ των κρατών-μελών.
Για τη στήριξη της μετάβασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με οργανισμούς όπως η Υπηρεσία Ασύλου της Ε.Ε., η Frontex, η Europol και άλλοι αρμόδιοι φορείς, ενώ έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη διαχείριση κρίσεων, όπως αυτή των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.
Η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου δεν σηματοδοτεί το τέλος της διαδικασίας, αλλά την αρχή μιας νέας φάσης προσαρμογής και αξιολόγησης. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προχωρήσει τον Οκτώβριο του 2026 στη δημοσίευση νέας ετήσιας έκθεσης, εγκαινιάζοντας τον δεύτερο κύκλο αξιολόγησης της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
