Στις αρχές Φεβρουαρίου 2022, μια ηλιακή καταιγίδα μέτριας έντασης είχε σοβαρές επιπτώσεις για δορυφορικό σύστημα της SpaceX, καθώς λίγο μετά την εκτόξευση 49 δορυφόρων Starlink, οι αυξημένες ατμοσφαιρικές αντιστάσεις οδήγησαν στην πρόωρη απώλεια 38 εξ αυτών, οι οποίοι τελικά εισήλθαν ξανά στην ατμόσφαιρα και καταστράφηκαν.
Τα φαινόμενα αυτά υπενθυμίζουν ότι η ηλιακή δραστηριότητα μπορεί να επηρεάσει σημαντικά κρίσιμες υποδομές, όπως ηλεκτρικά δίκτυα, μεταφορικά συστήματα, δορυφόρους, αλλά και ευρύτερα φυσικά συστήματα της Γης. Το συγκεκριμένο περιστατικό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των επιπτώσεων του διαστημικού καιρού και αναδεικνύει την ανάγκη για πιο εξελιγμένα συστήματα πρόγνωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται ένα νέο ερευνητικό έργο με την ονομασία “Swarm-AWARE”, το οποίο υλοποιείται υπό τον συντονισμό του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και με τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωεπιστημών (EGU General Assembly 2026) στη Βιέννη, όπου συμμετείχαν χιλιάδες επιστήμονες από όλο τον κόσμο.
Η έρευνα βασίζεται σε δεδομένα της αποστολής “Swarm” της ESA, ενός δικτύου τριών δορυφόρων που κινούνται στην ιονόσφαιρα και καταγράφουν με μεγάλη ακρίβεια το μαγνητικό πεδίο της Γης. Μέσω προηγμένων οργάνων, συλλέγονται πληροφορίες για το μαγνητικό πεδίο, το πλάσμα και τα ηλεκτρικά πεδία, επιτρέποντας τη μελέτη μεταβολών που προέρχονται είτε από γεωφυσικές διεργασίες είτε από εξωγενείς επιδράσεις, όπως οι ηλιακές καταιγίδες.
Τα δεδομένα αυτά συνδυάζονται με παρατηρήσεις από τον δορυφόρο Copernicus Sentinel-5P και επίγειες μετρήσεις, με στόχο τον διαχωρισμό των «υπογραφών» που αφήνουν διαφορετικά φυσικά φαινόμενα στην ιονόσφαιρα. Για την ανάλυση χρησιμοποιούνται τεχνικές τεχνητής νοημοσύνης και προηγμένες μέθοδοι επεξεργασίας χρονοσειρών, ώστε να εντοπίζεται η προέλευση των διαταραχών.
Ο Γεώργιος Μπαλάσης, διευθυντής ερευνών του ΙΑΑΔΕΤ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και υπεύθυνος του έργου, σημειώνει ότι η ιδιαιτερότητα της πρωτοβουλίας έγκειται στο γεγονός ότι εξετάζει ταυτόχρονα φαινόμενα που σχετίζονται τόσο με τον διαστημικό καιρό όσο και με φυσικούς κινδύνους στη Γη, όπως σεισμούς, ηφαίστεια και τσουνάμι, χρησιμοποιώντας κοινό σύνολο δεδομένων.
Όπως εξηγεί, η αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα των τελευταίων ετών προσφέρει πλούσιο υλικό για τη μελέτη των διαστημικών φαινομένων, ενώ αντίθετα τα γεωφυσικά σήματα είναι πιο δύσκολο να ανιχνευθούν λόγω της χαμηλότερης έντασής τους και απαιτούν πιο σύνθετες αναλυτικές μεθόδους.
Στην πρώτη φάση του προγράμματος, οι επιστήμονες επικεντρώνονται κυρίως σε ηφαιστειακά γεγονότα, καθώς οι ατμοσφαιρικές διαταραχές που προκαλούνται μπορούν να επηρεάσουν την ιονόσφαιρα και να καταγραφούν από τους δορυφόρους. Στα επόμενα στάδια, η έρευνα θα επεκταθεί και στην ανίχνευση σημάτων που σχετίζονται με τσουνάμι και ισχυρούς σεισμούς μικρού εστιακού βάθους.
Στόχος του έργου είναι η βελτίωση των μοντέλων πρόγνωσης του διαστημικού καιρού, ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις του σε τεχνολογικές υποδομές στη Γη. Παράλληλα, η κατανόηση πιθανών προειδοποιητικών ενδείξεων για φυσικούς κινδύνους παραμένει ένα σύνθετο επιστημονικό ζητούμενο, στο οποίο η έρευνα επιχειρεί να συμβάλει με νέες μεθόδους και εργαλεία.
Πηγή: capital.gr
