Διπλή προειδοποίηση απευθύνει ο ΟΟΣΑ στην Ελλάδα για το ασφαλιστικό και το δημογραφικό, καθώς θεωρεί τα δύο ζητήματα αλληλένδετα και “συνυπεύθυνα” για τη δημοσιονομική ισορροπία της οικονομίας στα επόμενα χρόνια.
Σε έκθεσή του –που εκπονήθηκε από το Κέντρο Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη δυναμική των πληθυσμών– αναφέρει ότι “η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει σημαντικά τις δημόσιες δαπάνες, κυρίως για συντάξεις και υγειονομική περίθαλψη, δημιουργώντας έντονες δημοσιονομικές πιέσεις. Για την αντιμετώπισή τους, κρίσιμο ρόλο παίζουν οι μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα”. Λόγω της γήρανσης του πληθυσμού αλλά και της αύξησης των συνταξιοδοτικών δαπανών, επισημαίνεται στην έκθεση, θα χρειαστεί να ληφθούν μέτρα για την παράταση του εργασιακού βίου, με αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης και διακοπή των πρόωρων αποχωρήσεων, παράλληλα με περισσότερα κίνητρα για αύξηση της απασχόλησης στις ηλικίες 54-75 ετών.
Σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις του ΟΟΣΑ, η μείωση των οδών πρόωρης συνταξιοδότησης και η διατήρηση της αύξησης των πραγματικών ηλικιών συνταξιοδότησης κατά τα δύο τρίτα των μελλοντικών αυξήσεων στο προσδόκιμο ζωής θα μπορούσε να μειώσει τη δημοσιονομική πίεση (για συντάξεις και περίθαλψη) κατά μέσο όρο κατά περίπου 2,7% του ΑΕΠ το 2060.
Για την Ελλάδα η μείωση φτάνει στις 4 μονάδες, από 43% του ΑΕΠ σε 39%. Αυτό γιατί η προσαρμογή που θα απαιτηθεί θα είναι μεγαλύτερη, διότι τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης έχουν μεν συνδεθεί με το προσδόκιμο ζωής, αλλά η πρώτη αύξηση στις ηλικίες συνταξιοδότησης έχει μετατεθεί για την 1η/1/2030 και ανά τρία χρόνια οι ηλικίες συνταξιοδότησης θα επανεξετάζονται.
Η πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης στην Ελλάδα είναι κάτω από 60 ετών για τις γυναίκες και 62-64 ετών για τους άνδρες. Η πρόβλεψη, με βάση τις επερχόμενες αλλαγές, είναι για όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στα 64 έτη τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Το μεγαλύτερο βάρος των αλλαγών θα πέσει κυρίως στις πλάτες των σημερινών 30άρηδων, καθώς θα χρειαστούν περισσότερα χρόνια για να πάρουν σύνταξη από όσα εργάστηκαν οι πατεράδες τους.
Παράλληλα, όμως, ο ΟΟΣΑ ανοίγει και θέμα πρόσθετων φορολογικών παρεμβάσεων που θα τονώσουν τα έσοδα του κράτους, ώστε να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού και των αυξημένων αναγκών για συντάξεις και περίθαλψη των ηλικιωμένων ομάδων του πληθυσμού.
Αναφορικά με την Ελλάδα, ο Οργανισμός αναφέρει τα εξής:
1. Αν καταργηθούν οι πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και αυξηθεί η πραγματική ηλικία εξόδου, η απασχόληση των μεγαλύτερων εργαζομένων θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 6,7 ποσοστιαίες μονάδες.
2. Η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες, έχει σημαντικά περιθώρια βελτίωσης μέσω της μείωσης αντικινήτρων εργασίας, της ενίσχυσης της απασχόλησης των γυναικών και της εισαγωγής ευέλικτων μορφών συνταξιοδότησης (π.χ. συνδυασμός εργασίας και σύνταξης).
3. Η δημοσιονομική βιωσιμότητα απέναντι στη γήρανση δεν μπορεί να επιτευχθεί με ένα μόνο μέτρο. Απαιτείται συνδυασμός μεταρρυθμίσεων στις συντάξεις (λιγότερη πρόωρη έξοδος, περισσότερα έτη εργασίας), αύξησης της απασχόλησης των μεγαλύτερων ηλικιών, αποδοτικότερου συστήματος υγείας και προσεκτικά σχεδιασμένης φορολογικής πολιτικής.
Οι φορολογικές πολιτικές που προτείνει ως γενικό πλαίσιο ο ΟΟΣΑ, και όχι ειδικά για την Ελλάδα, μπορούν να συμβάλουν στη χρηματοδότηση των αυξανόμενων δαπανών, και ως πιθανές επιλογές αυτές οι πολιτικές –σύμφωνα πάντα με την έκθεση του Οργανισμού– περιλαμβάνουν:
– Αύξηση φόρων κατανάλωσης (π.χ. ΦΠΑ).
– Αύξηση φόρου εισοδήματος (με προσοχή στις επιπτώσεις στην εργασία).- Μεγαλύτερη φορολόγηση κεφαλαίου.
– Αξιοποίηση φόρων ακίνητης περιουσίας και κληρονομιάς.
– Περιβαλλοντικούς φόρους.
Η επιλογή του “φορολογικού μείγματος”, επισημαίνεται στην έκθεση, εξαρτάται από τη δομή κάθε οικονομίας και την ανάγκη ισορροπίας μεταξύ ανάπτυξης και ισότητας.
Στα σενάρια που περιλαμβάνει η έκθεση γίνονται εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις στο ποσοστό απασχόλησης των ατόμων ηλικίας 55-74 ετών με αύξηση της κανονικής ηλικίας συνταξιοδότησης κατά 1 έτος, μαζί με την εξάλειψη των διαφορών ηλικίας μεταξύ της κανονικής και της πρόωρης συνταξιοδότησης. Στην περίπτωση αυτή, το ποσοστό απασχόλησης στις ηλικίες 55-74 ετών μπορεί να αυξηθεί έως και 10 μονάδες και από 28% να φτάσει στο 38%.
Με ένα δεύτερο σενάριο, που προβλέπει τερματισμό των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων και αύξηση των ορίων ηλικίας κατά τα 2/3 της αύξησης του προσδόκιμου ζωής μετά τα 65, το κέρδος, πέρα από την αύξηση των ποσοστών απασχόλησης, περνάει και στη δημοσιονομική ισορροπία του ασφαλιστικού συστήματος, καθώς οι μελλοντικές δαπάνες συγκρατούνται κατά 4,2%.
Μοντέλο “μερικής συνταξιοδότησης” με εργασία
Ένα νέο δεδομένο που αναδεικνύει η έκθεση του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη δυναμική των πληθυσμών είναι και η μετάβαση σε “ευέλικτα συνταξιοδοτικά προγράμματα”, τα οποία παρέχουν στους ηλικιωμένους εργαζομένους την επιλογή να συνεχίσουν να εργάζονται, συχνά με μερική απασχόληση, ενώ λαμβάνουν τουλάχιστον μερική σύνταξη.
Οι πιο ευέλικτες μορφές συνταξιοδότησης έχουν αποκτήσει αυξανόμενο πολιτικό ενδιαφέρον λόγω της γήρανσης του εργατικού δυναμικού και της ανάγκης ενίσχυσης των κινήτρων εργασίας μεταξύ των ηλικιωμένων, με τα συνταξιοδοτικά συστήματα σε πολλές χώρες του ΟΟΣΑ να επιτρέπουν ήδη τον συνδυασμό εργασίας και συντάξεων μετά την κανονική ηλικία συνταξιοδότησης. Μια σειρά από πολιτικές πρωτοβουλίες έχουν επίσης εφαρμοστεί για την επέκταση των ευέλικτων επιλογών συνταξιοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας συνδυασμού λήψης σύνταξης και εργασίας πριν από τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης (π.χ. Εσθονία, Αυστρία, Γαλλία και Ισπανία).
Ενώ τα σταδιακά συνταξιοδοτικά προγράμματα (δηλαδή η μετάβαση από την πλήρη απασχόληση στη μερική απασχόληση σε μεγαλύτερες ηλικίες) μπορούν να ενθαρρύνουν την παράταση του εργασιακού βίου, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι εξ ορισμού δεν προκαλούν επιδότηση της μερικής απασχόλησης ή ακόμα και πρόωρη αποχώρηση από την εργασία, η οποία μπορεί να μειώσει –αντί να ενισχύσει– την αποτελεσματική προσφορά εργασίας των ηλικιωμένων.
Δημοσιονομική πίεση από δαπάνες συντάξεων το 2060 (% του δυνητικού ΑΕΠ)
Πηγή:capital.gr
