Η Κρήτη απέναντι στη λειψυδρία: Μια κρίση που απαιτεί στρατηγικές λύσεις, όχι ανοχή

Η Κρήτη, με τη φυσική της ποικιλομορφία, την ιστορική και πολιτισμική της ταυτότητα και τη δυναμική της στον τουρισμό και τον πρωτογενή τομέα, αποτελεί σταθερά έναν από τους πλέον ζωτικούς αναπτυξιακούς πυλώνες της χώρας.

Του Λευτέρη Αυγενάκη

Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της εξωστρέφειας και της ανάπτυξης, διαμορφώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς μια πραγματικότητα που δύσκολα πια επιδέχεται αναβολές: η λειψυδρία και η υποβάθμιση των υδατικών πόρων.

Αναγνωρίζοντας εγκαίρως τις διαστάσεις του προβλήματος, και με συναίσθηση της ανάγκης για συντεταγμένη απάντηση, κατά τη διάρκεια της θητείας μου στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κινητοποιήσαμε μια οργανωμένη και συμμετοχική διαδικασία: την εκπόνηση του Master Plan για τη διαχείριση των υδάτων στην Κρήτη. Σε συνεργασία με την Περιφέρεια, τον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τους ΤΟΕΒ, τους επιστημονικούς και παραγωγικούς φορείς, καθώς και με την καθοριστική συμβολή της διεθνώς καταξιωμένης HVA International – εταιρείας με αποδεδειγμένη εμπειρία σε έργα υδατικής διαχείρισης μεγάλης κλίμακας, όπως στη Θεσσαλία – διαμορφώθηκε ένα ενιαίο, ολιστικό και προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της Κρήτης σχέδιο. Δεν πρόκειται για ένα ακόμη τεχνικό υπόμνημα, αλλά για ένα πλήρες στρατηγικό εργαλείο που αφορά την αγροτική παραγωγή, τις υποδομές, τον τουρισμό, τη δημόσια ασφάλεια.

Το σχέδιο αυτό προβλέπει την αποτύπωση όλων των λεκανών απορροής, την ιεράρχηση φραγμάτων και ταμιευτήρων, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των καλλιεργειών με βάση τα νέα κλιματικά δεδομένα, αλλά και τη θωράκιση των περιοχών που πλήττονται από ακραία καιρικά φαινόμενα. Παράλληλα, επιχειρεί να απαντήσει σε ένα χρόνιο θεσμικό πρόβλημα: τον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων και την απουσία ενιαίου φορέα διαχείρισης. Αυτό ήταν και το βασικό μας αίτημα από την αρχή – να υπάρχει ενιαία εποπτεία, ενιαίος σχεδιασμός, ενιαία εφαρμογή.

Στο μεταξύ, η πίεση στους υδατικούς πόρους εντείνεται. Η τουριστική δραστηριότητα στο νησί, με εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως και υψηλή συγκέντρωση μονάδων κατά μήκος της βόρειας ακτογραμμής, δημιουργεί μια υδρολογική εξίσωση με διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις. Ένας επισκέπτης πεντάστερης μονάδας καταναλώνει έως και 450 λίτρα νερού ημερησίως – τριπλάσια ποσότητα από έναν μόνιμο κάτοικο. Η Κρήτη κατατάσσεται στη δεύτερη θέση μεταξύ των τουριστικών περιφερειών της χώρας ως προς τον υδρολογικό κίνδυνο, με βάση την ετήσια έκθεση ESG του ΙΤΕΠ.

Οι ξενοδοχειακές μονάδες δείχνουν προσαρμοστικότητα – πολλές έχουν επενδύσει σε σύγχρονες τεχνολογίες εξοικονόμησης, όπως μονάδες αφαλάτωσης, βιολογικούς καθαρισμούς, συστήματα παρακολούθησης κατανάλωσης, χρήση θαλασσινού νερού σε πισίνες και επαναχρησιμοποίηση γκρίζων υδάτων. Ωστόσο, η κάλυψη παραμένει άνιση και μη συστηματική: μόλις το 12% των ξενοδοχείων παρακολουθεί με μετρητές ενδεχόμενες διαρροές, μόνο το 3% αξιοποιεί πλήρως τα γκρίζα νερά, το 8,3% συλλέγει βρόχινο νερό. Η ανάγκη για ενιαία καθοδήγηση, τεχνική υποστήριξη και δίκαιη ενίσχυση είναι πλέον προφανής.

Με δεδομένο ότι το Master Plan που δρομολογήσαμε έχει πλέον περάσει στην αρμοδιότητα των συναρμόδιων Υπουργείων, εύλογα τίθεται το ερώτημα: σε ποιο ακριβές στάδιο βρίσκεται η μελέτη; Έχει παραδοθεί επίσημα και εγκριθεί; Υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα εφαρμογής; Ποιες παρεμβάσεις έχουν επιλεγεί ως πρώτης προτεραιότητας; Πώς διασφαλίζεται ότι οι Δήμοι, οι Περιφερειακές Αρχές και οι ΤΟΕΒ έχουν ενεργό ρόλο όχι μόνο στην υλοποίηση αλλά και στην παρακολούθηση; Πώς θα γίνει η μετάβαση από τη μελέτη στην πράξη και πότε προβλέπεται η δημόσια παρουσίαση, ώστε να υπάρξει διαβούλευση και συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών;

Πρόσφατα, θέσαμε αυτά τα ερωτήματα στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, ζητώντας πλήρη και τεκμηριωμένη ενημέρωση. Η Κρήτη δεν μπορεί να παραμένει σε εκκρεμότητα. Η ανάγκη για άμεσες, επιστημονικά τεκμηριωμένες και κοινωνικά αποδεκτές παρεμβάσεις είναι πλέον αυτονόητη. Η εμπειρία της Θεσσαλίας πρέπει να αξιοποιηθεί προληπτικά – όχι να επαναληφθεί.

Η αντιμετώπιση της λειψυδρίας στην Κρήτη δεν είναι ζήτημα συγκυριακό, ούτε αφορά μόνο τεχνικές λύσεις. Είναι υπόθεση που αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε το μέλλον αυτού του τόπου. Απαιτεί διακομματική συνεννόηση, διατοπική συνεργασία, αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης και πλήρη ενεργοποίηση όλων των θεσμικών και παραγωγικών δυνάμεων. Το νερό είναι δημόσιος πόρος, θεμέλιο της αγροτικής μας παραγωγής, της τουριστικής μας οικονομίας, της ποιότητας ζωής των κατοίκων μας.

Οφείλουμε να το διαχειριστούμε με ευθύνη, πρόνοια και σεβασμό – όχι μόνο προς το παρόν, αλλά και προς τις επόμενες γενιές. Η Κρήτη έχει τις δυνατότητες, τις φωνές και τη γνώση να δώσει απαντήσεις.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι να επιλέξει, με τόλμη και σοβαρότητα, να τις κάνει πράξη.