Νίκος Ποταμιάνος: «ένα βιβλίο για την ιστορία του Καρναβαλιού»

Ο Νίκος Ποταμιάνος, ερευνητής του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ, μιλά για το βιβλίο του με τίτλο «Απόκριες σε μια κοινωνία που αλλάζει: από την Αθήνα του 1800 μέχρι το 1940», το οποίο αφηγείται την ιστορία της δημιουργίας μιας ζωντανής καρναβαλικής κουλτούρας στην Αθήνα, καλύπτοντας μια περίοδο 140 ετών.

Καλεσμένος στο Θέμα Κρήτης 103.1 και στην εκπομπή «Πίσω Σελίδες» με τον Μάριο Διονέλλη, αναφέρει πως η έρευνα για το βιβλίο ξεκίνησε από τη διδακτορική του διατριβή και αργότερα χρηματοδοτήθηκε για την ολοκληρωμένη μελέτη ενώ βασίζεται σε ρεπορτάζ και αυτογραφίες εφημερίδων της εποχής, καθώς και σε αναμνήσεις για την παλαιότερη περίοδο.

Ο ίδιος τονίζει πως το καρναβάλι δεν είναι στατικό αλλά αλλάζει δραματικά μαζί με την κοινωνία, σημειώνοντας πως η Αθήνα μεταμορφώθηκε από μια μικρή πόλη 10.000 κατοίκων σε μια μεγαλούπολη που πλησίαζε το εκατομμύριο, φέρνοντας πολλές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής του καρναβαλιού.

Αρχικά, όπως είιπε, το καρναβάλι στην Αθήνα έμοιαζε με τις αγροτικές αποκριές, περιλαμβάνοντας μεταμφιέσεις, γλέντι, μεθύσι, κριτική και χαλάρωση των απαγορεύσεων ενώ αναφέρθηκε στη φροϋδική ιδέα ότι η γιορτή αποτελεί μια «επίσημη χαλάρωση των απαγορεύσεων», λειτουργώντας ως «βαλβίδα εκτόνωσης» σε καταπιεστικές κοινωνίες, αφορώντας την κατανάλωση αλκοόλ, τη σεξουαλικότητα, τη βία και τις κοινωνικές νόρμες.

Ο ίδιος επισημαίνει πως στις παλαιότερες εποχές, υπήρχαν μορφές παιγνιώδους βίας, όπως το χτύπημα μεταμφιεσμένων ή οι «πόλεμοι» με ρεβίθια και φασόλια, οι οποίες αργότερα αντικαταστάθηκαν από πιο ακίνδυνες πρακτικές όπως ο χαρτοπόλεμος και το κομφετί.

Παράλληλα κάνει σύνδεση του καρναβαλιού με ιστορικά γεγονότα, όπως η απαγόρευση μεταμφιέσεων κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, για λόγους ασφαλείας, η πολιορκία της Ακρόπολης από τους Τούρκους, όταν κάποιος εκτέλεσε ένα παραδοσιακό δρώμενο («τάραμα») στην πόλη, ως πράξη «μαγικής σκέψης» για την απομάκρυνση του κακού αλλά και τον Φεβρουάριο του 1844, μετά την επανάσταση για το Σύνταγμα, όταν πραγματοποιήθηκε ένα μεγάλο πανηγύρι την Καθαρά Δευτέρα στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, στο οποίο συμμετείχαν ακόμα και ο βασιλιάς Όθων και ο στρατός, σε μια κίνηση συμφιλίωσης.

Επίσης επισημαίνει πως το καρναβάλι λειτούργησε και ως πλατφόρμα για πολιτικές εκδηλώσεις, όπως διαμαρτυρίες εναντίον της στέρησης δικαιωμάτων των «ετεροχθόνων» το 1844 καθώς οι συγκεντρώσεις χιλιάδων ανθρώπων θεωρούνταν πάντα επικίνδυνες από την εξουσία.

Ο κ. Ποταμιάνος θα παρουσιάσει περισσότερα στοιχεία, στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2026 και ώρα 19:00, στο Κέντρο Επιστήμης και Πολιτισμού ΙΤΕ (Ζωγράφου & Αβέρωφ) στο Ηράκλειο, με ελεύθερη είσοδο.