Οι πόλεμοι ξεκινούν με πυραύλους. Καταλήγουν στην αντλία.
Στη Μέση Ανατολή έπεσαν βόμβες. Στην Ελλάδα ανέβηκε η βενζίνη. Και κανείς δεν ρωτάει γιατί — γιατί όλοι ξέρουμε ήδη την απάντηση. Απλώς δεν μας αρέσει να την ακούμε.
Ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ–Ισραήλ και Ιράν δεν έμεινε στον Περσικό. Ταξίδεψε γρήγορα. Σε δύο–τρεις μέρες είχε φτάσει ήδη στην αντλία της γειτονιάς σου. Από 1,75 στο 1,90 σχεδόν αμέσως. Στα νησιά; Εκεί το 2,30 μοιάζει ήδη με γλυκιά ανάμνηση — και ο πρατηριούχος σε κοιτάζει με εκείνο το βλέμμα που λέει «τι να κάνουμε, φταίει ο Περσικός». Το πετρέλαιο θέρμανσης από 1,18 στα 1,50. Ναι, μέσα σε λίγες μέρες.
Και το πιο εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η αύξηση. Είναι η ταχύτητα. Οι διεθνείς εξελίξεις χρειάζονται πλέον λίγες ώρες για να μετατραπούν σε τιμή στην αντλία. Ο πόλεμος μπορεί να γίνεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, αλλά η επίδρασή του φτάνει στο ρεζερβουάρ σου πριν καν προλάβεις να διαβάσεις την είδηση.
Τα Στενά που κρατούν την ενέργεια του κόσμου
Τα Στενά του Ορμούζ είναι το σημείο που όλοι αγνοούμε — μέχρι να το δούμε στην τιμή των καυσίμων. Από εκεί περνά τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενέργειας: πετρέλαιο, LNG, δεξαμενόπλοια που κινούνται ασταμάτητα ανάμεσα στον Περσικό Κόλπο και τον υπόλοιπο κόσμο.
Αν το Ορμούζ κλείσει, η παγκόσμια οικονομία τρέμει σαν σε σεισμό 9 ρίχτερ. Δεν χρειάζεται όμως να κλείσει για να ξεκινήσει ο πανικός. Αρκεί να γίνει πιο επικίνδυνο, πιο αργό ή απλώς πιο ακριβό.
Αυτή τη φορά δεν έκλεισε. Απλώς… στένεψε.
Και αυτό αρκεί.
Στην αγορά δεν αρέσει η αβεβαιότητα. Μόλις μυρίσει κίνδυνο, αντιδρά νευρικά: οι τιμές ανεβαίνουν, τα φορτία ακριβαίνουν και η ανησυχία μεταφέρεται σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού της ενέργειας.
Ο αόρατος παράγοντας: η ασφάλιση
Υπάρχει όμως κάτι που σπάνια αναφέρεται. Κάτι που δεν θα ακούσεις στα τηλεοπτικά πάνελ αλλά είναι κρυμμένο μέσα σε κάθε λίτρο καυσίμου που πληρώνεις: η ασφάλιση.
Όταν το Ορμούζ μυρίζει μπαρούτι, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου εκτινάσσονται. Τα πλοία που περνούν από την περιοχή χρειάζονται ειδική ασφαλιστική κάλυψη για ενδεχόμενες επιθέσεις, ζημιές ή αποκλεισμούς. Και όσο αυξάνεται ο κίνδυνος, τόσο αυξάνεται και το κόστος.
Σε ακραίες περιπτώσεις η ασφαλιστική κάλυψη περιορίζεται ή αποσύρεται προσωρινά από την αγορά, όταν ο κίνδυνος παύει να είναι πιθανότητα και μετατρέπεται σε βεβαιότητα.
Και τότε αρχίζει το γνωστό ντόμινο.
Ανεβαίνει το ασφάλιστρο.
Ανεβαίνει το κόστος μεταφοράς.
Ανεβαίνει η τιμή του φορτίου.
Και στο τέλος ανεβαίνει αυτό που πληρώνεις στην αντλία.
Κάπως έτσι, η πτώση ενός πυραύλου στον Περσικό μετατρέπεται σε λεπτά του ευρώ που φεύγουν από την τσέπη του Έλληνα. Είναι από εκείνα τα ντόμινο αιτίου και αποτελέσματος που σπάνια φαίνονται — αλλά πάντα πληρώνονται.
Γι’ αυτό είδαμε κινήσεις για κρατικές εγγυήσεις στα ασφάλιστρα ναυσιπλοΐας. Όταν η ασφαλιστική αγορά αρχίζει να παίζει κρυφτό, οι κυβερνήσεις τρέχουν να μαζέψουν τα σπασμένα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρόεδρος Τραμπ παρενέβη δίνοντας εγγυήσεις ώστε να συγκρατηθούν τα ασφάλιστρα των πλοίων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Γιατί όταν τα ασφάλιστρα εκτοξεύονται ανεξέλεγκτα, οι μεταφορές γίνονται απλώς ασύμφορες.
Το νέο πεδίο μάχης: ο κυβερνοπόλεμος
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση — λιγότερο θεαματική, εξίσου επικίνδυνη: ο κυβερνοπόλεμος.
Κυβερνοεπιθέσεις έχουν στοχεύσει συστήματα ραντάρ και κρίσιμες υποδομές, ενώ αντίστοιχες επιθέσεις επιχειρούν να πλήξουν κρατικά δίκτυα και ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Σε έναν κόσμο όπου λιμάνια, τερματικοί σταθμοί LNG, αποθήκες καυσίμων και δίκτυα μεταφοράς ενέργειας λειτουργούν με ψηφιακά συστήματα, ένα κυβερνοχτύπημα μπορεί να σταματήσει φορτώσεις, να μπλοκάρει μεταφορές ή να δημιουργήσει χάος στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Στον σύγχρονο πόλεμο, ένα πληκτρολόγιο μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνο με έναν πύραυλο.
Μια κυβερνοεπίθεση σε τερματικό σταθμό LNG δεν είναι απλώς τεχνικό πρόβλημα. Είναι ασφαλιστική καταστροφή. Και κανείς δεν έχει ακόμα απαντήσει στο βασικό ερώτημα: ποιος πληρώνει τη ζημιά όταν δεν ξέρεις από πού ήρθε το χτύπημα;
Ποιος κερδίζει;
Στην παγκόσμια οικονομία δεν κλαίνε όλοι όταν ανεβαίνει το πετρέλαιο. Κάποιοι — οι μεγάλοι παραγωγοί, οι ενεργειακοί κολοσσοί — απλώς κοιτούν τα λογιστικά τους. Οι τιμές ανεβαίνουν. Τα έσοδα ανεβαίνουν. Και στο τέλος μετράνε ένα πράγμα: τα κέρδη.
Και τελικά, ποιος πληρώνει;
Οι πόλεμοι αποφασίζονται σε στρατιωτικά επιτελεία. Οι συμφωνίες κλείνονται σε προεδρικά γραφεία. Τα ασφάλιστρα διαπραγματεύονται στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη.
Αλλά το αποτέλεσμα εμφανίζεται αλλού.
Στην αντλία.
Την επόμενη φορά που θα δεις την τιμή να ανεβαίνει πριν καν γεμίσεις το ρεζερβουάρ, θυμήσου κάτι απλό: δεν πληρώνεις απλώς καύσιμα. Πληρώνεις το ρίσκο που κάποιοι πήραν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά — και το πήραν γνωρίζοντας ότι ο λογαριασμός θα σταλεί αλλού. Στον Περσικό πέφτουν πύραυλοι και χάνονται ζωές. Εδώ ανεβαίνουν οι τιμές.
Ιωάννης Β. Νικηφόρος
Σύμβουλος Διαχείρισης Ασφαλίσιμων Κινδύνων
Ασφαλιστικός Πράκτορας
Συντονιστής Ασφαλιστικών Πρακτόρων
