Στην Κρήτη δεν έχουμε ακόμη «έξυπνες» κάμερες — ίσως γιατί έχουμε την ακλόνητη —και κάπως γραφική— πεποίθηση πως είμαστε εμείς οι έξυπνοι. Πως δε χρειαζόμαστε μάτια να μας παρακολουθούν — γιατί «εμείς ξέρουμε να οδηγάμε». Και μετά κοιτάς τους αριθμούς και ξύνεις το κεφάλι σου — γιατί η «εξυπνάδα» μας τελικά μετριέται σε στραπατσαρισμένες λαμαρίνες και σταυρούς στην άκρη του δρόμου.
Στην Αττική, μέσα σε μόλις έναν μήνα, οι οκτώ πρώτες κάμερες τεχνητής νοημοσύνης κατέγραψαν πάνω από σαράντα χιλιάδες παραβάσεις. Ναι, καλά διάβασες. Σαράντα. Χιλιάδες. Παραβάσεις. Σε έναν μήνα. Από οκτώ κάμερες. Και όχι για κάτι απλό — όχι για «παρκάρισμα σε γωνία» ή «ξεχασμένο φλας». Μιλάμε για κόκκινα που γίνονται πράσινα κατά βούληση, για ανθρώπους που γράφουν μηνύματα ενώ οδηγούν, για κράνη που μένουν κρεμασμένα στο καθρεφτάκι για ντεκόρ σαν αξεσουάρ.
Μία μόνο κάμερα στη Μεσογείων — εκεί στην Αγία Παρασκευή — έκοψε 28.000 κλήσεις για κόκκινο σε έναν μήνα. Αν ήταν αστυνομικός, θα είχε πάθει τενοντίτιδα από το γράψιμο — και το κράτος θα είχε ξεχρεώσει το μισό μνημόνιο μόνο από αυτή τη διασταύρωση.
Και κάπου εδώ ο μέσος Αθηναίος — αυτός που το καλοκαίρι έρχεται στην Κρήτη και μόλις πατήσει το πόδι του στο νησί σταυροκοπιέται — έχει πάντα κάτι να πει: «Εσείς οι Κρητικοί οδηγείτε σαν τρελοί». Μπορεί. Αλλά όπως δείχνουν τα στοιχεία, ούτε εσείς πάτε πίσω. Έξι νεκροί μόνο τον Γενάρη στην Αττική, και πάνω από 31.000 παραβάσεις. Αν δεν υπήρχαν οι κάμερες να τα μετρήσουν, ίσως ακόμα να πιστεύαμε πως όλα πάνε καλά, πως «εμείς οδηγούμε πολιτισμένα».
Η αλήθεια; Δεν είναι θέμα γεωγραφίας. Είναι θέμα κουλτούρας. Για τον Έλληνα, το αυτοκίνητο δεν είναι μέσο μετακίνησης — είναι προέκταση του εγώ του. Ένας ατσάλινος θρόνος που δεν δέχεται υποδείξεις από φανάρια και πινακίδες. Το κράνος χαλάει το μαλλί, η ζώνη «με σφίγγει», το κινητό «είναι ανάγκη». Και το κόκκινο; Αυτό είναι για τους άλλους. Εμείς το περνάμε «προσεκτικά».
Τώρα λοιπόν που οι κάμερες της Αττικής άρχισαν να πιάνουν δουλειά, αποκαλύπτεται το μέγεθος του προβλήματος. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει φίλους, δεν έχει κουμπάρους ή συντέκνους, δεν έχει “άστο ρε αδερφέ”. Βλέπει — και γράφει. Και εκεί αρχίζει να αλλάζει κάτι. Γιατί ξαφνικά, εκεί που έλεγες «σιγά μην με δουν», τώρα λες «μπας και έχει κάμερα;»
Στην Κρήτη, ακόμη περιμένουμε το πρώτο «κλικ». Οι Αθηναίοι έχουν ήδη αρχίσει να μαθαίνουν με τον δύσκολο τρόπο — με πρόστιμα που θα έρθουν στο κινητό, στο gov.gr, και θα το πληρώσουν με την ψυχή τους. Εμείς προς το παρόν απολαμβάνουμε την ψευδαίσθηση της ελευθερίας — αρνούμενοι να παραδεχτούμε ότι η ασυδοσία μας δεν είναι δικαίωμα, αλλά ο προθάλαμος για να γίνουμε το επόμενο «πρώτο θέμα» στις τοπικές ειδήσεις.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι: πάνω από 58% των παραβάσεων αφορούν ζώνη και κράνος. Δηλαδή άνθρωποι που ξέρουν ότι κινδυνεύουν — και παρ’ όλα αυτά παίζουν κορώνα – γράμματα τη ζωή τους, γιατί έχουν την ψευδαίσθηση ότι «εμένα δεν θα μου τύχει». Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί κάθε μήνα μετράμε νεκρούς.
Η ειρωνεία; Φωνάζουμε για τα πρόστιμα — όχι για τους νεκρούς. Μας πονάει περισσότερο το 300άρι της κλήσης παρά το «αιωνία η μνήμη» ενός ανθρώπου της διπλανής πόρτας. Ενοχλούμαστε περισσότερο που μας γράφει η κάμερα, παρά που σκοτωνόμαστε σαν τα μυρμήγκια. Και αν ψάξεις λίγο πιο βαθιά, αυτό δείχνει κάτι πολύ απλό: δεν έχουμε ακόμα συνειδητοποιήσει ότι ο δρόμος είναι δημόσιος χώρος. Ότι δεν είναι το χωράφι κανενός μας. Είναι το σημείο που η δική μου απροσεξία μπορεί να σκοτώσει το κοπέλι κάποιου άλλου.
Για να εξηγούμαστε: το πρόστιμο για το κράνος και τη ζώνη μοιάζει περισσότερο με «φόρο στην αυτοχειρία». Αν θες να ρισκάρεις το κεφάλι σου, είναι δική σου υπόθεση. Το ίδιο ισχύει για το κυνήγι της παράνομης στάθμευσης — λες και μας περίμεναν άδειες πλατείες και πάρκινγκ σε κάθε γωνία — τα παράλογα χαμηλά όρια αλκοόλ ή τα 30 χιλιόμετρα στις λεωφόρους, που θυμίζουν περισσότερο κυνήγι εσόδων παρά οδική ασφάλεια. Αλλά στο κόκκινο, στο Stop και στο κινητό στο χέρι; Εκεί δεν είσαι οδηγός· είσαι ελεύθερος σκοπευτής, γιατί εκεί δεν παίζεις με τη δική σου ζωή, αλλά με τη ζωή του απέναντι.
Θα ’ρθουν και στην Κρήτη οι κάμερες. Αργά ή γρήγορα. Και τότε θα καταλάβουμε ότι δεν μας έλειπε η τεχνολογία. Η αυτοσυνείδηση μας έλειπε. Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς: δεν θα μας μάθουν οι κάμερες να οδηγούμε σωστά. Θα μας μάθουν απλώς ότι η ανευθυνότητα πλέον έχει τιμοκατάλογο. Και είναι αλμυρός, σαν το χοντρό αλάτι της Κρήτης. Και αυτό, όσο κι αν ακούγεται λίγο, είναι μόνο η αρχή.
Και μετά, θα έρθεις στο γραφείο μου να παραπονεθείς για τα ασφάλιστρα που ανεβαίνουν. Θα φταίνε οι ασφαλιστικές, το σύστημα, η κυβέρνηση — όλοι εκτός από εκείνον που κάθε μέρα παίρνει την απόφαση να περάσει με κόκκινο “μόνο αυτή τη φορά”.
Κάποτε, ο σεβασμός στους δρόμους πρέπει να γίνει αυτονόητος. Αν χρειάζεται να μας τον επιβάλει μια κάμερα που δεν κάνει τα στραβά μάτια, ας είναι έτσι. Ίσως τελικά, μόνο κάτω από το άγρυπνο βλέμμα ενός άψυχου ρομπότ, αρχίσουμε να φερόμαστε περισσότερο σαν άνθρωποι.
Μέχρι τότε, αν δεις οδηγό να περνάει με κόκκινο στην Κρήτη, μην τον βρίσεις. Ευχήσου απλώς να έρθουν γρήγορα οι κάμερες — γιατί, απ’ ό,τι φαίνεται, μόνο αυτές μπορούν πια να πατήσουν φρένο στη νοοτροπία μας. Γιατί τελικά, δεν είναι θέμα ποιος οδηγεί χειρότερα — αλλά ποιος θα καταλάβει πρώτος ότι ο δρόμος δεν είναι πίστα.
Ιωάννης Β. Νικηφόρος
Σύμβουλος Διαχείρισης Ασφαλίσιμων Κινδύνων
Ασφαλιστικός Πράκτορας / Συντονιστής Ασφαλιστικών Πρακτόρων
